De verloedering van een leider (Gerectificeerd)

Van verlosser tot corrupte alleenheerser. De macht steeg de Oegandese president Museveni naar het hoofd.

Yoweri Museveni, de flamboyante guerrillaleider die Oeganda op non-conformistische wijze opbouwde en geschiedenis maakte in Afrika, is een arrogante aristocraat geworden. In een serie gesprekken met naaste medewerkers en voormalige vertrouwelingen van de Oegandese president valt steeds weer de naam van Robert Mugabe, de leider die van Zimbabwe een welvarende staat maakte en deze vervolgens vernietigde. ,,Museveni is corrupt en voert Oeganda naar de afgrond'', zegt oud-minister van Buitenlandse Zaken Eric Katagaya.

Op 25 januari 1986 trok de jeugdige Museveni met zijn gedisciplineerde strijders de hoofdstad Kampala binnen en maakte een einde aan een politieke chaos met jaarlijkse staatsgrepen. Nooit eerder had een Afrikaanse bevrijdingsbeweging in een onafhankelijke staat de macht gegrepen. Bij zijn inhuldiging op het bordes van het parlement beloofde hij met andere leiders van zijn Nationale Verzetsleger (NRA) een collectief bestuur te vormen, Dit frisse geluid betekende een revolutie voor het continent en Museveni werd door met name de Amerikaanse president Clinton later verheven tot aanvoerder van een veelbelovende nieuwe soort jonge leiders.

Katagaya stond vanaf het eerste uur aan de zijde van de president. ,,Hij presenteert zich nu als een geschenk van God voor Oeganda, de enige Oegandees met een visie. Hij heeft de NRA gekaapt en regeert als alleenheerser, het is 'm in zijn bol geslagen'', kritiseert hij nu zijn voormalige vriend.

Tien jaar lang regeerde Museveni zonder politieke oppositie, daarna liet hij zich twee keer verkiezen. ,,Ik wil nog één ambtstermijn om mijn opvolging te regelen'', verzekerde hij drie jaar geleden. In 2002 kreeg hij voor het eerst te maken met serieuze oppositie toen zijn voormalige medewerker Kizza Besigye aan de presidentsverkiezingen deelnam. Besigye hield de kiezers voor dat Museveni nooit meer wilde aftreden en dat het tijd was voor een frisse wind. ,,We keerden ons toen tegen Besigye'', bekent het parlementslid Augustine Ruzindana. ,,We geloofden Museveni. Helaas kreeg Besigye gelijk.''

Veel van Museveni's medewerkers voelen zich belazerd. De afgelopen maanden begonnen aanhangers van de president een campagne om de grondwet te wijzigen, zodat Museveni volgend jaar opnieuw kandidaat mag staan. ,,Hij wil voor eeuwig aan de macht blijven'', zegt Ruzindana. ,,Hij verleidde zijn aanhangers in het parlement met een cadeautje van 3.000 dollar om vóór de wetswijziging te stemmen. Zijn tegenstanders bedreigt hij. Zijn heerschappij is ontaard in een autocratie op basis van het leger en de veiligheidsdiensten.''

In 1986 vuurde Museveni giftige pijlen af op de oude garde van Afrika, op de kleptocratische Moi van Kenia en Mobutu in Zaïre. ,,De corruptie in Oeganda valt nu te vergelijken met die in Kenia in de nadagen van Moi'', meent Katagaya. ,,Tussen de staatskas en de huishoudpot van Museveni is geen verschil meer. Zijn boerderijen worden bewaakt door ambtenaren, zijn koeien gehoed door regeringsmilitairen.''

Een familielid van Museveni dat anoniem wil blijven, vertelt hoe de president overal in het land familiebelangen vestigde. Zijn vrouwen, zijn kinderen, zijn kleinkinderen en neven, allemaal profiteerden ze van hem en willen die positie niet meer opgeven.'' Museveni's broer Salim Saleh is een notoir corrupte zakenman. Museveni's zoon Muhoozi maakt een bliksemcarrière in het leger.

Volgens parlementslid Ruzindana raken de economie en de politiek verlamd. ,,Er komen geen nieuwe leiders op, want in het presidentiële paleis en de staatsbedrijven zitten familieleden en andere jaknikkers. Van de privatisering van staatsbedrijven profiteren zijn medewerkers. Ministers durven geen besluiten meer te nemen zonder toestemming van de grote man. We zakken af naar het niveau van een bananenrepubliek als Togo.''

Niemand betwist de grote verdiensten van Museveni. Hij trok Oeganda uit een moeras van etnisch geweld en maakte van `het slachthuis van Afrika', zoals het land onder Idi Amin en Milton Obote heette, weer een land met politieke vrijheden en een groeiende economie. Die glans is vervlogen. De VN en donorlanden die de helft van de nationale begroting betalen, bekritiseerden Oeganda wegens de rooftochten van het regeringsleger in buurland Congo en Museveni's onwillige houding om de rebellie in het noorden op te lossen. ,,Als hij het de afgelopen jaren zo goed had gedaan, zouden we misschien niet tegen een nieuwe ambtstermijn zijn'', zegt een diplomaat. ,,Maar hij vergoelijkt corrupte medewerkers en de armoede neemt weer toe.''

Museveni wil de geschiedenis ingaan als een Mandela of Kwame Nkrumah. ,,Hij heeft een reusachtig ego'', vertelt een familievriend van hem. In zijn nog altijd humoristische redevoeringen vergelijkt Museveni zijn tegenstanders met apen, ratten en slangen. En op zijn toernees door het land laat hij zich fêteren door opgetrommelde menigtes die hem smeken aan te blijven. Vooral in de steden en onder jongeren neemt de weerzin toe. De politieke oppositie maakt zich op voor de strijd en verenigde zich in het Forum voor Democratische Verandering (FDC) onder Kizza Besigye die als balling in Zuid Afrika leeft.

Museveni hekelt de donorlanden die willen dat hij opstapt, en brengt daarmee de buitenlandse hulp in gevaar. Amerika beloofde hem een paar miljoen dollar als hij met pensioen zou gaan en een stichting voor vrede in Afrika zou oprichten. Museveni weigerde. Ook luistert hij niet meer naar Afrikaanse collega's: in januari negeerde hij een vertrouwelijk advies van de Tanzaniaanse president Mkapa om op te stappen. ,,Oeganda's stabiliteit is nog fragiel en we glijden af naar de gevarenzone'', voorspelt het familielid van Museveni. ,,Hij heeft de brutaliteit om tegen de hele wereld in te gaan, net zoals Mugabe. De arrogantie van de macht heeft hem in de greep.''

Rectificatie

De foto bij het artikel De verloedering van een leider (18 maart, pagina 4) toont niet de Oegandese president Museveni, maar een anonieme Oegandees.