Haat Del Ponte de Kroaten?

Kroatië is ontgoocheld, nu de Europese Unie gisteren heeft besloten dat het land voorlopig niet mag onderhandelen over toetreding.

`Hoe leer ik Europa beter kennen', heet een spelletje voor kinderen van vijf jaar en ouder, `Upoznati Europa'. Het bestaat uit een kartonnen landkaart van Europa en prikkertjes met de nationale vlaggen, die kinderen op de juiste plek moeten zetten. Het spel ligt te koop in de warenhuizen van Zagreb, de hoofdstad van Kroatië.

Aan dat educatieve initiatief had de Kroatische regering een voorbeeld kunnen nemen. Want van het Europese spel voor grote mensen hebben ze geen kaas gegeten, zegt Jacques Wunenburger, chef van de EU-missie in Zagreb. ,,Ik snap niets van Ivo Sanader.'' De Kroatische premier Sanader toonde zich tot het laatst optimistisch over een mogelijk akkoord in de kwestie-Gotovina. Wunenburger: ,,Terwijl hij had kunnen weten dat Europa niet zou buigen.''

Een voortvluchtige generaal maakt voorlopig een einde aan de Europese ambities van Kroatië. Vannacht liep de deadline af om Ante Gotovina, die wordt verdacht van oorlogsmisdaden tijdens het grote offensief tegen de Kroatische Serviërs in de zomer van 1995 , uit te leveren aan het Joegoslavië-tribunaal. Dat was de voorwaarde waaronder de Europese Unie vandaag met Kroatië wilde gaan onderhandelingen over toetreding.

Maar Gotovina blijft zoek, en gisteren gooide de Europese Raad van Ministers de deur op slot, zonder uitzicht op een nieuwe datum voor het overleg. Brussel volgt daarmee het rapport van hoofdaanklaagster van het tribunaal Carla Del Ponte, die de Kroaten beschuldigt van obstructie bij de zoektocht naar Gotovina.

Generaal niet gevonden, Kroatië blijft in de wachtkamer – met die pijnlijke boodschap reist premier Sanader vandaag terug naar Zagreb. Wunenburger: ,,Hij lijkt de enige die de laatste dagen nog in een wonder geloofde. Maar hij heeft het spel, zoals het in Europa wordt gespeeld, onderschat. Dat regelen we wel even, dacht hij.'' Wunenberger wijt het falen van Sanader aan de cultuur binnen zijn conservatieve regeringspartij HDZ. ,,Daar luidt het devies: geen kritiek op de baas. Sanader voerde een onemanshow op, met aan zijn zijde een onervaren, 37-jarige minister van Buitenlandse Zaken.''

Een dag na de ontgoocheling in Brussel is op straat in Zagreb van teleurstelling weinig te merken. Op overvolle terrassen genieten de Kroaten van de eerste lentezon.

Wij zijn Europeser dan Europees, zegt Ivor, een jonge advocaat. ,,Op die ene generaal na voldoen we aan alles om in de pas te lopen''. Dat ze toch worden gestraft krenkt de trots van Kroaten. ,,Je gaat aan complottheorieën denken: Willen ze ons soms niet? Haat Carla Del Ponte de Kroaten?''

[Vervolg KROATIE: pagina 4]

KROATIE

'EUthanasie' op Kroatië

[vervolg van pagina 1]

Het weekblad Feral Tribune opent met een ludieke fotomontage waarop Del Ponte prijkt als wulpse verpleegster, gestoken in roomwitte jarretels. In haar hand houdt ze een spuit vast die ze in de bil van een bevallige dame gaat steken. `EUtanazija,' luidt de begeleidende tekst.

,,Ook al is het een grap, het verwoordt wel degelijk het standpunt van de regering-Sanader,'' zegt EU-chef Wunenburger. Volgens hem heeft Sanader het beeld van Kroatië als slachtoffer ten onrechte in stand gehouden. Wunenberger: ,,Kroatië heeft nooit bewezen de jacht op Gotovina als een verplichting te zien. Daardoor is in de publieke opinie het beeld van Gotovina als `held' intact gebleven.''

Rondom een oud en versleten gebouw, net buiten het centrum van Zagreb, staat een muur, gebouwd van duizenden bakstenen die rommelig op elkaar zijn gestapeld. Elke steen draagt een naam: Branko, Ante, Vlado, Marija, Ibrahim, Katica.

De Muur van Pijn, zoals de Kroaten het noemen, is gebouwd door familie van slachtoffers in Vukovar, de Kroatische stad die in eind 1991 door de Serviërs werd belegerd. Drieduizend Kroaten vonden er de dood. Ter herinnering aan hun gestorven familieleden bouwden de Vukovaren in Zagreb de Muur van Pijn rondom het gebouw waar destijds de VN hoofdkwartier hielden. ,,Om het er bij de internationale gemeenschap in te peperen dat ze destijds slechts toekeek,'' zegt Marica Marenković. Terwijl in het spitsuur de trams voorbij schieten steekt Marica een kaarsje aan en legt een bloem op een naamloze steen. `Antun,' de naam van haar gestorven echtgenoot, had ze er destijds in wit krijt opgeschreven. Maar veertien jaar na dato zijn de letters weg.

,,De meesten van mijn generatie willen de oorlog het liefst vergeten,'' zegt Plamenko Cvitić (27), redacteur van weekblad Nacional. ,,Toen Vukovar viel was ik een puber. Ik ben van een andere tijd.''

Nacional publiceerde ruim twee jaar geleden een interview met Gotovina. De krant hield de lokatie van het interview geheim, zodat Nacional de verdenking op zich wierp Gotovina in bescherming te nemen. Daarmee win je abonnees in Kroatië, waar Gotovina wordt gezien als een volksheld. Na het drama van Vukovar was het Gotovina die vier jaar later mede leiding gaf de `bevrijding' van de `republiek' van de Kroatische Serviërs. Honderden Serviërs werden daarbij vermoord, honderdduizenden vluchtten of werden verdreven. Voor de Kroaten was het offensief het sluitstuk van de grote Vaderlandse Oorlog, en is Gotovina een van de helden van die oorlog.

,,Gotovina is onschuldig, maar hij moet wel naar Den Haag,'' zegt Nacional-redacteur Cvitić. ,,In het buitenland is de gedachte ontstaan dat elke Kroaat een portretje van Gotovina boven z'n bed heeft hangen. Maar in feite zal Gotovina de meesten een rotzorg zijn. We willen vooruit! Maar ondertussen is nog maar 30 procent van de Kroaten vóór toetreding tot de EU. Dat verbaast me niets. Als ik op de dansvloer door een meisje word afgewezen denk ik ook: Ach, ze was eigenlijk best wel lelijk.''

Advocaat Ivor veegt na de lunch op het terras zijn mondhoeken schoon. ,,De EU begaat een vergissing,'' zegt hij. ,,Brussel hoopt dat nu ook Servië schrikt van Europa's harde optreden, en dat Belgrado nu beter zal samenwerken met het tribunaal. Maar het tegenovergestelde is het effect. De Serviërs zullen denken: 'Wat is de beloning als je je zo uitslooft als die Kroaten? Stank voor dank.' Daarvoor gaan de Serviërs hun oorlogshelden zeker niet inruilen.''

HOOFDARTIKEL: pagina 9