EU strenger met uitbreiden

De Europese Unie houdt de deur voor Kroatië voorlopig dicht. Dat is ook bedoeld als signaal voor andere landen die bij de EU willen.

De Europese Unie heeft in de kwestie Kroatië gekozen voor de harde lijn. Vandaag hadden de onderhandelingen over het lidmaatschap van de Unie kunnen beginnen, mits het sinds 1991 onafhankelijke land voldaan had aan één belangrijke voorwaarde: ,,volledig meewerken'' met het Joegoslavië-tribunaal in Den Haag bij het opsporen van personen die van oorlogsmisdaden worden verdacht. Concreet: als de autoriteiten van de voormalige Joegoslavische deelrepubliek zich voldoende inspannen om de voortvluchtige landgenoot generaal Ante Gotovina op te sporen.

Dat is niet het geval geweest, oordeelde de meerderheid van de ministers van Buitenlandse Zaken van de Europese Unie gisteren in Brussel. En daarmee werd een boodschap afgegeven die niet alleen was bestemd voor Kroatië, maar tevens voor al die andere EU-aspiranten.

De Nederlandse minister van Buitenlandse Zaken, Ben Bot, was hierover gisteren na afloop van de bijeenkomst met zijn collega's glashelder. ,,De Europese Unie is een gemeenschap van waarden en normen met eerbied voor de rechtsstaat en de mensenrechten'', zei hij. ,,Willen we geloofwaardig blijven, niet alleen voor de landen in de regio maar ook voor onze eigen burgers die zich binnenkort per referendum kunnen uitspreken over de Europese Grondwet, dan kunnen we ons niet bij de eerste de beste gelegenheid niet aan onze eigen regels houden.''

Met de regio doelde hij op Balkan-landen als Bosnië, Macedonië en de unie Servië en Montenegro. Maar, zo gaf Bot toe, het signaal is ook bestemd voor Turkije. Net als Kroatië kreeg ook dit land eind vorig jaar een voorwaardelijk `ja' van de regeringsleiders van de 25 lidstaten van de Unie. De onderhandelingen over een volledig lidmaatschap kunnen op 3 oktober van dit jaar beginnen mits Turkije dan is overgegaan tot – ten minste – impliciete erkenning van Cyprus.

Met het besluit de onderhandelingen met Kroatië voor onbepaalde tijd uit te stellen, heeft de Europese Unie voor het eerst hardop `nee' gezegd tegen een kandidaat-lid. De recente geschiedenis rond de uitbreiding van de EU liet juist een tamelijk toeschietelijke Unie zien. En het speelt weer bij de komende uitbreiding met Bulgarije en Roemenië. Alles is er op gericht deze twee landen in 2007 tegelijk in de EU op te nemen, ofschoon critici Roemenië nog niet klaar achten voor toetreding. Zoals Europees Commissaris Frits Bolkestein zich vorig jaar kort na zijn vertrek op tv afvroeg: ,,Waarom heeft Europese Raad toch in godsnaam besloten dat Roemenië, een totaal corrupt land, in 2007 lid kan worden van de EU?''

Het beeld van een Unie die de eigen regels ruim interpreteert kunnen zeker de landen die te maken krijgen met een referendum over de Europese Grondwet nu niet gebruiken. Niet voor niets behoorden Groot-Brittannië, Frankrijk, Nederland en Denemarken gisteren tot de meest geharnaste tegenstanders van het op dit moment beginnen van de onderhandelingen met Kroatië.

Op het moment dat de gezochte generaal Gotovina is gevonden en overgedragen aan het Joegoslavië-tribunaal is het duidelijk dat de besprekingen terstond kunnen beginnen. Maar het gaat er juist om wat er moet gebeuren als Gotovina níet wordt gevonden of opduikt. Heeft Zagreb zich dan voldoende ingespannen?

De Kroatische premier Ivo Sanader betoogde gisteren in Brussel op diverse plaatsen dat zijn regering alles in het werk heeft gesteld om de generaal op te sporen. Maar daar tegenover staat de hoofdaanklager bij het Joegoslavië-tribunaal, Carla Del Ponte, die zegt over bewijzen te beschikken dat dit niet het geval is.

Sanader wees er gisteren op dat de Luxemburgse premier Jean-Claude Juncker, die dit half jaar als voorzitter van de Unie optreedt, hem heeft verzekerd dat het gaat om de inspanning om Gotovina te vinden. En ook minister Bot zei dat de Unie het erover eens is dat ,,niemand tot het onmogelijke'' is gehouden. Maar de bewijslast daarvoor ligt vooralsnog bij Kroatië.