Een oordeel over onrechtvaardig leven

De Hoge Raad beslist morgen of de gehandicapte Kelly, die als gevolg van een medische fout is geboren, recht heeft op schadevergoeding. Een hellend vlak, zeggen tegenstanders.

Mag je iemand de schuld geven van je geboorte? Over die vraag buigen juristen zich sinds anderhalf jaar en de Hoge Raad doet daar morgen een uitspraak over.

Het gerucht ging dat het arrest uitgesteld zou worden, dat opmerkelijk veel raadsheren zich over de zaak hadden gebogen en dat een afgewogen uitspraak meer tijd zou kosten. Letselschade-advocaten, gezondheidsjuristen, een schadeverzekeraar en een arts wisten dat afzonderlijk van elkaar te vertellen. Zij keken ernaar uit. Congresbureaus ook, die organiseren begin april debatten over `wrongful life', onrechtvaardig bestaan.

Desondanks spreekt de Hoge Raad zich morgen uit over wat bekend werd als de zaak `baby Kelly'. Het gerechtshof in Den Haag besloot op 26 maart 2003 dat een kind recht heeft op schadevergoeding als het als gevolg van een medische fout is geboren en met handicaps door het leven moet. Volgens die rechter heeft de zwakzinnige en zwaar gehandicapte Kelly Molenaar (10) recht op smartengeld.

Als het aan de ouders van Kelly had gelegen was ze er niet geweest. Marieke en Dennis Molenaar uit Leiden wilden een kind, maar geen gehandicapt kind. Een gehandicapte neef van Dennis heeft een chromosomale afwijking (een translocatie van gen 4 en gen 18), een andere neef is drager van diezelfde afwijking. Marieke Molenaar had dat tegen de verloskundige gezegd. Ze had ook verteld dat ze twee miskramen had gehad voorafgaand aan de geboorte van een gezonde dochter. Als ze geweten had dat Kelly dezelfde chromosomale afwijking zou hebben als de neven van haar man, had ze abortus laten plegen. Dat staat vast.

Wat vaststaat is ook dat de verloskundige van het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC) een fout heeft gemaakt. Twee getuige-deskundigen bevestigden dat. De verloskundige verrichtte namelijk, ondanks de verstrekte informatie, geen verder onderzoek en verwees niet door naar een klinisch geneticus. Ze stelde de ouders gerust.

De rechtbank redeneerde in 2000 dat als de verloskundige had doorverwezen, de ouders tot abortus hadden besloten, Kelly niet geboren zou zijn en er geen financiële schade zou zijn geleden.

Het ziekenhuis moest opdraaien voor Kelly's verzorging en opvoeding. Het LUMC ging in beroep, de ouders ook. Dit keer met een nieuwe eis: `wrongful life', een onrechtvaardig bestaan. Kelly kan zelf niet praten, maar verwijt de verloskundige bij monde van haar ouders dat ze gehandicapt is geboren. Het gerechtshof stelde de familie Molenaar drie jaar later in het gelijk.

Sindsdien zijn juristen verdeeld over de vraag of je iemand wel de schuld kan geven van je geboorte. Ook in andere landen hebben `wrongful life'-zaken voor veel beroering gezorgd. De Franse regering ontwierp zelfs een nieuwe wet, om te voorkomen dat dit soort claims in de toekomst wordt toegewezen.

Je kan een leven niet zien als schadepost, zeggen tegenstanders, bovendien is een gehandicapt leven altijd nog waardevoller dan een niet-leven. De handicaps zijn bovendien niet veroorzaakt door de verloskundige, zeggen diezelfde juristen, een causaal verband ontbreekt. En: sinds wanneer heeft een kind recht op een leven zonder handicaps, of op abortus.

Critici hebben nog meer bezwaren, maar hun grootste angst is dat er sprake is van een hellend vlak. Ze vrezen meer schadeclaims. Gehandicapten zouden hun ouders kunnen aanklagen voor het feit dat ze zijn geboren. En ze vrezen dat artsen sneller prenataal onderzoek zullen gaan doen, of patiënten abortus zullen adviseren uit angst voor die claims.

Minister Donner van Justitie en staatssecretaris Ross van Volksgezondheid bestrijden dat. Zij schreven in oktober 2003 in een brief aan de Tweede Kamer dat de verloskundige een beroepsfout had gemaakt. ,,Wanneer nader onderzoek [...] niet geïndiceerd is kan een hulpverlener ook niet wegens een beroepsfout aansprakelijk worden gesteld'', schrijven de bewindslieden in hun brief aan de Kamer.

Procureur-generaal Hartkamp, die de Hoge Raad adviseert in deze zaak, sluit zich bij hen aan. Hij vindt de argumenten tegen een toewijzing van `wrongful life' onzin. Ouders zijn immers niet verplicht om prenataal onderzoek te laten doen of om abortus te laten plegen als een kind gehandicapt zou kunnen zijn, en kunnen er daarom ook niet voor worden aangeklaagd. In een advies van tientallen pagina's legt hij uit waarom het toekennen van wrongful life volgens hem wél gerechtvaardigd is.

Hij bestrijdt dat, als de eis van Kelly zou worden ingewilligd, er veel nieuwe schadeclaims zullen worden ingediend. Of dat artsen sneller op abortus of prenataal onderzoek zullen aandringen. ,,Het uitoefenen van druk zou zelfs een fout van de arts kunnen opleveren [...]''

De advocaat laat weten dat de vordering van Kelly van belang is voor de Nederlandse rechtspraak, maar voor de familie Molenaar is het niet het belangrijkst. Tien jaar geleden heeft de verloskundige een fout gemaakt. Het ziekenhuis heeft dat nooit erkend. Dat is de reden waarom de ouders een rechtszaak zijn begonnen, zegt de advocaat.