De nieuwe feodalen

Warenhuisconcern Vendex kondigt aan dat het zijn leveranciers niet langer dertig dagen na levering gaat betalen, maar dat ze voortaan zestig dagen op hun geld moeten wachten. Supermarktbedrijf Ahold voerde deze maatregel ergens in 2003 al in, en niet lang daarna maakte KPN een soortgelijke manoeuvre bekend, maar met dubbel effect. Klanten kregen er te horen dat ze voor hun telefoonabonnementen niet meer een rekening achteraf zouden krijgen, maar dat die vooraf betaald moesten worden. Een paar weken later rolde er bij hun leveranciers een vergelijkbare brief in de bus, maar met omgekeerd effect. Het bedrijfje dat nu eerder zijn telefoonrekening moest betalen, kreeg zijn eigen rekening later betaald. Het is een praktijkvoorbeeld van een oude maar cynische vuistregel voor snel geld verdienen: laag kopen, hoog verkopen; snel incasseren, laat betalen.

Er was een tijd, niet zo lang geleden, dat het voor bakkers, kruideniers en andere kleine neringdoenden een gunst was te mogen leveren aan de bewoners van voorname huizen en grote boerderijen. Voor die gunst betaalden ze doordat ze niet contant hun geld kregen voor hun leveranties, maar die in een boekje moesten opschrijven. Aan het eind van de maand werd dan de rekening opgemaakt en ging de grote huishoudportemonnee open. De werkelijk voorname en grote klanten hadden een grotere gunst te verlenen. Die betaalden dan ook vaak niet per maand maar aan het eind van het jaar. Zo was het dus het sappelende en hardwerkende kleinbedrijf dat ervoor opdraaide de levensstandaard van de bovenlaag te financieren.

Dat was nog te verdedigen in een agrarische economie, waar de welvaart afhankelijk is van een eenmalige jaarlijkse oogst. In de late zomer en het najaar komt het gewas van het land, dat wordt opgeslagen en verkocht, en dan is er vanaf november weer geld om mooie dingen te kopen en oude rekeningen te betalen. Zolang het gewas staat te groeien, leven de mensen even op oude voorraden en stagneert het geld. Met een blik op het veld had iedereen daar begrip voor. De bakker en de kruidenier konden immers zien dat daar stond te groeien waar ze straks van betaald zouden worden.

Maar het geld komt allang niet meer van de oogst, en zeker niet bij Vendex en Ahold. ,,Zet het maar op de rekening'' kun je daar als klant niet zeggen. Integendeel, contante betaling was deel van de innovatieve formule waarmee het warenhuis en de supermarkt midden vorige eeuw hun marktpositie verwierven. Grote keus en breed uitgestalde rijkdom, niet bestellen maar verleid worden. Maar dan ook direct afrekenen. Voeg daarbij de steeds uitgekiendere goederenlogistiek, die ertoe leidt dat de eethoek die de meubelfabriek vandaag levert over twintig dagen alweer verkocht en betaald is, en je hebt een gouden cash management formule. Vendex heeft de opbrengst op dag twintig in handen en de meubelfabriek moet tot dag zestig op zijn geld wachten. Dat betekent veertig dagen om leuke dingen te doen. Nieuwe winkels neerzetten, geldschieters terugbetalen, of verliezen financieren.

Dat gebeurde natuurlijk ook in de tijden van het grootgrondbezit, dat leverancierkrediet werd misbruikt om een te dure levensstandaard te financieren. Dan liepen de schulden op, voor de huwelijksuitzet van dochter Amélie, voor de grote soirée die je wel moest geven om je stand op te houden, of voor een avondje grootscheeps gokken. Het lijkt er een beetje op dat Ahold en KPN op die toer zaten, en dat Vendex er nu op zit. Laatstgenoemde is een jaar geleden overgenomen door een Amerikaanse investeringsgroep die resultaten en vooral geld wil zien. Een turnaround bij de grootste warenhuisformule V&D is aan het mislukken, topmannen verlaten het veld. Dat ziet er dreigend uit. De Amerikanen en hun banken willen zoveel mogelijk van hun geld zo snel mogelijk in veiligheid brengen en dringen hard aan op snelle aflossing van hun leningen. De Amerikanen zijn de baas want zij beslissen over salaris en ontslag, dus dat gebeurt. Zo krijgen zij hun geld eerder, en degene die ervoor opdraait is de kleine leverancier.

Het zijn feodale verhoudingen. Het is natuurlijk geen schande als je als bedrijf een moeilijke periode meemaakt, en dat je hulp nodig hebt om er doorheen te komen. Het tergende bij de maatregelen van KPN, Ahold en Vendex is de bluf, de hooghartigheid. Niemand die zegt: ,,Beste leveranciers, we doen een beroep op onze goede relatie en jullie trouw om ons hier doorheen te trekken''. Het zijn maatregelen bij oekaze, die geen enkel begrip tonen voor de last die de afgeschoven financiële problemen opleveren voor vaak kleine bedrijven. Wat ergert, kortom, is de totale afwezigheid van een relatiebesef, van wederzijdse afhankelijkheid, van waardering en dank. Er worden gunsten gevraagd, maar ze worden afgedaan als de inlossing van oude plichten of herendiensten.

Het zijn zware tijden voor de kleine leveranciers van de grote huizen, want wat kun je doen? Ophouden met leveren aan je grootste en machtigste klanten? Je bent totaal van ze afhankelijk. Je eigen betalingstermijn oprekken? Daar heb je doorgaans de positie niet voor, want je leveranciers zijn vaak groter en sterker dan jij. Bij de bank krediet opnemen om je te grote debiteuren-portefeuille te financieren? Die vraagt er een persoonlijke borgstelling bij en een hypotheek op je huis. Is het dat allemaal waard? Of hou je er gewoon mee op, sluit je de zaak en ga je ergens anders heen? Naar een ander land, waar de spelregels niet van de ene dag op de andere door de sterkste speler worden veranderd. Waar iemand blij is als je jouw producten bij hem aflevert. En dat laat blijken door je te betalen op basis van gelijk oversteken.