De Hollandse koeien zijn fantastisch!

Misschien wel het beste initiatief van de Boekenweek is de gewoonte van de Stichting CPNB om een van de Nederlandse literaire tijdschriften extra aandacht te geven. Dit jaar is de keus gevallen op Armada. Tijdschrift voor wereldliteratuur. Daarmee is ook een internationale component gegeven aan de dit jaar zo nadrukkelijk nationale Boekenweek. Armada gaat wel over Nederland, maar dan over Nederland door buitenlandse ogen.

Dat levert een aantal goede stukken op in een verder wat wisselvallig nummer. Terugkerende elementen zijn uiteraard (vermeende) tolerantie, drugs en prostitutie, maar vooral het in het buitenland legendarische cultureel tekort van de Hollander. Yolanda Rodríguez Pérez (auteur van De Tachtigjarige oorlog in Spaanse ogen) citeert de zestiende-eeuwse Spaanse kroniekschrijver Vázquez, die de hele trits `sex, drugs & rock `n' roll' waarneemt in de Nederlanden, met drank in de rol van drugs – voor alle generaties: ,,De moeders geven den kleintjes, als zij hen neerleggen, met wijn of bier gevulden houten kalebassen in den vorm van een vrouwenborst, en de kinderen zuigen daaraan alsof het een tiet was, en drinken den wijn als melk'' (vertaling van Johan Brouwer, 1933). In een verwant stuk citeert Arthur Weststeijn een andere Spanjaard (Álvarez), die ook opmerkt dat de Hollanders zoveel eten en drinken.

Sommige bijdragen in Armada wekken de indruk eigenlijk voor een ander themanummer bestemd te zijn. Zo staan er twee gedichten en een beschouwing over Vincent van Gogh in. Dat was wel een Nederlander, maar die achtergrond speelt nauwelijks een rol in de gedichten (,,hij staat op het strand van Scheveningen, zand/ fluit om zijn oren terwijl hij schildert''), en in het essay De waarheid en de schilderkunst van Maarten van Buuren zelfs geen enkele. Over Heidegger en Derrida gaat het wel, alsmede over de schoenen op de schilderijen van Van Gogh: ,,[Die] verwijzen naar de picturale en tekstuele intertekst: daarin tekenen hun betekenis en hun waarheid zich af.'' Het is niet het soort tekst dat de moeilijke marktpositie van het Nederlandse literaire tijdschrift zal verlichten.

Dat geldt wel voor het interessante stuk van de Duitser Rolf Brockschmidt (Niemand hoeft zijn fiets meer terug) en de herinneringen van de Turkse diplomaat Yakup Kadri Karaosmanoglu, die in 1939 in Nederland werkte: ,,De scheepswerven en de molens zijn zeker mooi, maar de Hollandse koeien waren werkelijk fantastische schepsels die het verdienen om gerespecteerd te worden. Als ze traag schommelend over het groenfluwelen gras lopen, zich koket uitstrekken en hun hoofd zo waardig draaien, hun heupen bekleed met zwierige ferme-jupes, die geen enkele rijke dorpsvrouw zouden misstaan, en hun uiers met hun kanten soutien-gorges, krijg je wanneer je langs ze loopt de neiging om een diepe buiging voor ze te maken.''

Armada. Tijdschrift voor wereldliteratuur. Denkend aan Holland... Maart 2005. Wereldbibliotheek, 136 blz. €11,–