Wat te doen met 5,2 miljoen

Duitsland is in de ban van een werkloosheidcijfer van 5.200.000. De kanselier voelt zich, ook omdat er verkiezingen naderen, gedwongen tot actie.

Vijf miljoen tweehonderdduizend. Sommige getallen hebben magische kracht. De Duitse politiek is dezer dagen in de ban van 5.200.000. Het aantal officieel geregistreerde werkzoekenden in de maand februari bedroeg ruim 5.200.000.

Morgenochtend zal bondskanselier Gerhard Schröder in het parlement maatregelen presenteren die de werkloosheid moeten verlagen. Een actieplan voor 5.200.000 werklozen.

Morgenmiddag zullen de politieke leiders van regering én oppositie elkaar ontmoeten tijdens een `banen-top'. Een informele nationale coalitie voor 5.200.000 werklozen.

Gisteren eiste bondspresident Horst Köhler in een donder-en-bliksem-toespraak politieke eensgezindheid en daadkracht. Een staatshoofd op de bres voor 5.200.000 werklozen.

De werkloosheid heeft in de Duitse politiek een koortsachtige bedrijvigheid losgemaakt. In Schröders kantoor is het al dagen een komen en gaan van ministers en belangrijke politici uit eigen kring. Televisiebeelden van krijgsraad in de kanselarij en zwarte limousines in een donker Berlijn dragen bij aan de spanning. Schröder zelf houdt zich sinds vorige week gedeisd.

Plannen voor aanpak van de werkloosheid zijn er te over. Verlaging van de vennootschapsbelasting. Invoering van een vermogensbelasting. Een Keynesiaans stimuleringsprogramma. Versoepeling van het ontslagrecht. Afschaffing van de subsidie op de bouw van een eigen huis (het Duitse equivalent van de hypotheekrenteaftrek). Hogere uitgaven voor onderwijs en wetenschap.

De recepten zijn niet nieuw. Tot nu toe werden ze niet beproefd. Of omdat de regering ze uit ideologische of financiële motieven niet zag zitten, zoals een verlaging van de vennootschapsbelasting. Of omdat ze in de Bondsraad, de deelstatenkamer, een rechtse meerderheid tegenover zich heeft die bijvoorbeeld het bezit van een eigen huis te vuur en te zwaard verdedigt.

Morgen zou een package deal tot stand moeten komen. Bijvoorbeeld een verlaging van de subsidie op de eigen woning (wens van links) in ruil voor een belastingverlaging voor bedrijven (wens van rechts).

Aandacht voor de hoge werkloosheid (12,6 procent landelijk gemiddeld) is alleszins gerechtvaardigd. Maar verrassend is de verhoogde interesse wel. De werkloosheid is immers al jaren veel te hoog. De actuele opwinding in regeringswijk Mitte vloeit voort uit de magie van getallen en de magie van naderende verkiezingen.

Eigenlijk is er op de Duitse arbeidsmarkt al maanden niets veranderd. De situatie is in het vroege voorjaar nog net zo beroerd als in de donkere dagen voor kerst. Wél is in de tussentijd het officiële werkloosheidscijfer omhooggeschoten. Van 4,9 miljoen naar 5,2 miljoen.

De stijging werd niet veroorzaakt door een dip in de conjunctuur – de economie suddert al jaren op een spaarvlam. Het cijfer schoot omhoog doordat werklozen sinds 1 januari anders worden geteld. Ruim 360.000 mensen die vroeger een bijstandsuitkering ontvingen worden nu als werkzoekend geteld. Het aantal nieuwe werklozen bedroeg, afgezien van seizoensinvloeden, slechts tussen 10.000 en 20.000. Het aantal mensen zonder werk is dus niet dramatisch toegenomen, maar hun aantal springt nu meer in het oog. De statistiek heeft daarbij de magische barrière van 5 miljoen doorbroken.

5,2 miljoen werkzoekenden. Dat is moeilijk uit te leggen voor een kanselier die ooit verkondigde dat hij zou opstappen als de werkloosheid niet `aanmerkelijk' zou dalen. Die uitspraak deed hij bij een werkloosheidscijfer van 3,5 miljoen.

Twee jaar geleden, op 14 maart 2002, verraste Schröder vriend en vijand met een omvangrijk pakket maatregelen om de economie vlot te trekken en de werkloosheid te bestrijden, `Agenda 2010'. De maatregelen, onder andere een verlaging van de werkloosheidsuitkering, zijn inmiddels ingevoerd, maar een positief effect laat nog op zich wachten. De verhoging van het werkloosheidscijfer is overigens wel een direct gevolg van Schröders Agenda.

Begin dit jaar was de heersende opvatting in Berlijn dat Schröder tot de verkiezingen, medio volgend jaar, een hervormingspauze in acht zou nemen. De Agenda had al veel van de sociaal-democraten gevergd. Een ijzeren wet in de politiek dicteert bovendien dat vergaande maatregelen alleen in de eerste helft van de regeerperiode worden genomen. En met een beetje geluk zou de werkloosheid bijtijds dalen.

De oppositie dacht daar anders over. Ze daagde de kanselier uit. CDU en CSU presenteerden een `Pact voor Duitsland' en nodigden zichzelf uit voor een gesprek. Partijleiders Angela Merkel en Edmund Stoiber willen graag meedenken als het om de toekomst van het land gaat. Schröder nam de uitdaging aan – met het oog op werkloosheidscijfers had hij ook niet veel keus.

Op de achtergrond speelt mee dat de belangrijkste tussentijdse regionale verkiezingen in Duitsland snel naderen. Eind mei zijn verkiezingen in deelstaat Noordrijn-Westfalen. In het SPD-bastion dreigt de roodgroene regering haar meerderheid kwijt te raken. In de nationale peilingen zit de oppositie eveneens in de lift. Ook zo bezien móét de kanselier handelen: een pauzerende kanselier is een godsgeschenk voor de oppositie.