Na achten nemen de dealers de straat over

Maastricht heeft steeds meer last van panden waar illegaal in drugs wordt gehandeld. Burgemeester Leers wil de productie reguleren, in samenwerking met de buurlanden.

Junk Frans (53) heeft dagelijks zo'n twee gram bruin (heroïne) nodig om zijn verslaving ,,leefbaar'' te houden. Daarbovenop nog wat wit (cocaïne), maar dat is puur extra: een soort luxe toetje, dat hij krijgt als hij een buitenlandse drugstoerist in contact heeft gebracht met een dealer. Koopt de toerist vijf gram, dan ontvangt Frans één gram `provisie' van de dealer.

,,De Belgen komen voor de softdrugs'', zegt Frans. Voor gebruik per plekke kunnen die terecht in een van de zestien gedoogde Maastrichtse coffeeshops. Willen ze meer inslaan, dan brengt Frans ze naar een van de meer dan 120 `kilo-panden', waar wordt gehandeld in kilo's. Fransen daarentegen zijn afnemers van vooral harddrugs. Ook die kunnen via junk Frans hun weg vinden naar drugspanden. Frans haalt een velletje uit zijn portemonnee. Het is aan beide kanten beschreven met telefoonnummers van dealers.

De dealers met wie Frans samenwerkt, zijn allen van Marokkaanse afkomst. Gelokt door de lucratieve handel komen ze uit plaatsen als Utrecht, Rotterdam, Eindhoven. Laatst kreeg hij nog een straatsteen tegen zijn rug van zo'n dealer. ,,Als je ze belazert...'' Frans maakt zijn zin niet af. Hij gaat ervan uit dat de dealers ook bewapend zijn.

De Maastrichtse drugsscene is geconcentreerd in en rondom de Grote Gracht, waar talloze gedoogde en volkomen illegale coffeeshops zijn gevestigd. Twee panden zijn dichtgegooid, die hadden meer dan de toegestane 500 gram aan voorraad. Nog eens twee shops zijn onlangs drie maanden dicht geweest wegens diezelfde overtreding. Bij herhaling moeten ook zij voorgoed dicht.

Van de 33 coffeeshops die Maastricht in 1993 nog telde, zijn er nog zestien open. Maar wie denkt dat het aantal verkooppunten is gedaald, komt bedrogen uit. Het aantal illegale drugspanden waar naast softdrugs ook de hardere soorten als heroïne, cocaïne en xtc worden verhandeld, is enorm gestegen. Volgens de politie zou Maastricht thans welgeteld 122 van zulke panden hebben.

Als het pasjessysteem van minister Donner (Justitie) de legale verkoop aan buitenlanders onmogelijk maakt, neemt het aantal illegale verkoopadressen nog meer toe, vrezen burgemeester Leers en de eigenaren van `legale' coffeeshops. ,,Nu al vindt de helft van de handel plaats buiten de coffeeshops'', zegt Mark Jozemans, eigenaar van coffeeshop Easy Going, die 's middags al vol zit.

In veel shops is Frans de voertaal. Een Fransman, Gérard, vertelt dat hij geregeld voor softdrugs naar Maastricht reist. Nederland heeft het volgens hem beter geregeld dan ,,dat ouderwetse'' Frankrijk. Hij heeft gehoord dat Nederland mogelijk pasjes invoert. ,,Dan moet ik voorzichtiger zijn'', zegt Gérard. ,,Maar aan softdrugs kom ik toch wel, via Nederlandse vriendjes.''

Softdrugs trekken harddrugs aan, redeneert burgemeester Leers. Hij heeft inmiddels zijn ,,romantische kijk'' op drugs, die hij koesterde als Tweede-Kamerlid, van zich afgeschud. ,,De nul-optie is niet reëel in Zuid-Limburg. We grenzen aan Duitsland en België, de infrastructuur is hier ideaal voor criminelen.'' Zijn partij, het CDA, is vóór het nul-beleid. Leers: ,,Dan zeg ik: CDA, voer dat dan ook uit. Als Den Haag wil aansluiten op de Europese ideeën, dan moet ik honderden politie-mensen méér hebben voor de controle.''

Leers gelooft niet dat het pasjessysteem van Donner juridisch houdbaar is. De gemeente stuurt desnoods aan op een proefproces, aangespannen door een coffeeshopeigenaar die zich benadeeld voelt door verlies aan klandizie. Leers acht de kans groot op procedures tot aan het Europees Hof voor de Mensenrechten en eventueel daaruit voortvloeiende fikse schadeclaims. De burgemeester wil daar niet voor opdraaien.

Leers kiest voor oplossingen in `euregionale context'. De burgemeester wil de softdrugs reguleren. ,,We accepteren dat mensen in coffeeshops softdrugs kopen, maar we maken ons geen zorgen over de vraag hoe die drugs daar binnenkomen. Reguleer het, bijvoorbeeld door een pilot in onze regio, samen met Duitsland en België. Koop de softdrugs van enkele telers, en bevoorraad de coffeeshops onder overheidstoezicht. De overheid houdt toezicht op wat er binnenkomt en uitgaat. De shop die toch illegaal handelt, moet je sluiten.''

De bestrijding van aan drugs gerelateerde criminalitit legt een enorme druk op het Maastrichtse politieapparaat. Straks moet Leers kiezen: of hij blijft de drugsmisdaad aanpakken en laat andere geweldsmisdrijven, zoals verkrachtingen, liggen, of er komt een ,,realistisch beleid, mét Duitse en Belgische buren''.

Vorig jaar vonden in Zuid-Limburg 24 moorden plaats, waarvan een groot aantal als direct gevolg van drugshandel. Een schietpartij vorige week in een Maastrichts drugspand bracht dat aantal voor 2005 op zes. Een wonder, zegt Maria Hessers, dat er nog geen voorbijgangers en schoolkinderen slachtoffer zijn geworden van het `drugsoorlogje' in Maastricht. Hessers, initiator van een buurtplatform tegen drugsrunners, wijst al lopend door het Statenkwartier naar talloze drugspanden. ,,Hier, hier en daar, daar ook.'' Volgens Hessers kopen handelaren woonhuizen en winkels op die in no time veranderen in kilo-panden.

,,Na achten 's avonds nemen ze de straten over'', zegt Hessers, doelend op twee Marokkaanse jonge passanten; gympen, leren jacks, mobiel in de hand. Dealers, zegt ze. Via de mobiele telefoons begeleiden ze kopers naar drugspanden. ,,Ze sms'en zich helemaal suf.'' Volgens Hessers is het leefklimaat ernstig aangetast door de concurrentie tussen de `eigen' dealers en hun collega's uit de Randstad.

Vorig jaar werden in Maastricht 145 illegale kwekerijen opgerold. Volgens Leers slechts het topje van de ijsberg. Kwekers schaffen al hun benodigde spullen aan in Seed of Passion, ook aan de Grote Gracht. De zaken gaan goed, zegt de verkoopster. Van studenten en gepensioneerden tot ,,echt grote jongens'' kopen hier hun zaadjes. White Widow, erg geliefd wegens het hoge THC-gehalte, de werkzame stof, kost 105 euro per tien stuks. Mits goed gekweekt kan één zaadje al gauw 900 euro winst per jaar opleveren. Volgens haar verdienen op deze manier velen een ,,aardig zakcentje bovenop de uitkering''. Soms krijgt ze ook ,,grote jongens'' binnen die twintig, dertig pakjes per keer kopen. Ook dan waarschuwt de verkoopster de politie niet. ,,Het kopen en verkopen van zaad is niet illegaal.''

BETOOG LEERS: pagina 7