Leugens in de rechtszaal

Ruim tien jaar geleden maakte Raymond Depardon Délits flagrants. Dat was een haarscherpe, uiterst vormvaste documentaire over de praktijk bij een rechter-commissaris. Er kwam een reeks verdachten voorbij die aan het bureau van de jurist schoven en daar een kritisch en sceptisch verhoor ondergingen alvorens zij werden voorgeleid aan de rechtbank. Het is een kwestie van standpunt misschien, maar ik zag er een bewijs in van de onvermijdelijkheid van klassenjustitie. De magistraat was een hoogopgeleide blanke die spreekt in met juridische termen overladen volzinnen. De verdachten waren vrijwel zonder uitzondering niet-blanke Fransen of niet eens Fransen, die zich moesten teweerstellen zonder te beschikken over een gelijkwaardig vocabulaire. De rechter-commissaris was niet vooringenomen, hij begreep soms domweg niet waar de verdachten het over hadden. En vice versa.

Nu heeft Depardon, op uitnodiging van een vriendin van hem, politierechter Michèle Bernard-Requin, zijn camera gericht op het volgende deel van de procedure: de rechtszaak. Het is naar de vorm een lossere film geworden, met meer ruimte voor camerawerk en montage om in de zaal rond te kijken. En doordat zich onder de verdachten meer mensen bevinden die buurman van de rechter hadden kunnen zijn – al zal zij die nóóit als zodanig beschouwen – verschuift de aandacht vrijwel ongemerkt van het systeem naar de mensen zelf.

Die mensen zijn de moeite van het bekijken meer dan waard. Ze zijn fascinerend, ze laten zich in al hun zwakheden, leugens en gêne betrappen door de filmmaker. Maar het knapste van de film is dat hij niet op dat niveau blijft steken. Daarom kun je, móet je hem misschien wel meer dan eens bekijken. Bij eerste kennismaking is het namelijk onmogelijk om het niet soms uit te proesten bij de dialogen en de blikwisselingen tussen rechter en verdachten, rechter en advocaten. Vooral de advocaat die een man verdedigt die wordt beschuldigd van geweld tegen en het stalken van zijn ex is hilarisch, wanneer hij trekkebekkend als een negentiende-eeuwse toneelspeler bij mevrouw de rechter aanvoert dat mannen nu eenmaal meer domheden (bêtises) op het gebied van de liefde uithalen.

Bij de tweede kennismaking kun je beter op de structuur van het systeem letten dat Depardon door zijn consequente manier van kijken blootlegt. Dan zie je dat de verdachten zich steevast in hun recht voelen staan (geen berouw in deze rechtszaal) en dat de rechter zich daar al tegen wapent. En er schemert toch ook weer een vorm van klassenjustitie door. Die van de magistrale klasse tegen de burgermaatschappij, gevangen in korte blikken van verstandhouding tussen rechter en advocaat, rechter en officier van justitie, advocaat en officier. 10e chambre, instants d'audiences is een onderhoudende en onthullende film. Hij verdient net zo'n lang leven in de bioscoop als Être et avoir.

10e chambre, instants d'audiences. Regie: Raymond Depardon. In: 7 bioscopen.