De weg open voor één Europees studiefinancieringsstelsel

Studenten uit de Europese Unie hebben recht op een beurs in andere EU-landen, bepaalde het Europees Hof gisteren. Wat zijn de gevolgen voor Nederland?

Een `zekere mate van integratie'. Wanneer heeft iemand dat bereikt in een andere samenleving? Moet je daarvoor de geschiedenis van je gastland kennen? Moet je er minstens een, drie of vijf jaar wonen? Moet je er de middelbare school hebben afgerond?

Sinds gisteren denken ambtenaren op de ministeries van Onderwijs en Buitenlandse Zaken hard na over de juridische invulling van de formulering `een zekere mate van integratie'. Er staat veel op het spel: een foutje in de interpretatie kan de Nederlandse overheid miljoenen euro's kosten.

Burgers uit lidstaten van de Europese Unie die legaal in een ander EU-land wonen en in dat land gaan studeren, hebben in beginsel recht op een studietoelage van dat land. Aldus oordeelde het Europees Hof van Justitie gisteren in de zaak-Bidar. De uitspraak is een overwinning voor Dany Bidar, een Franse student die in Engeland vergeefs een beroep deed op een vergoeding voor de kosten van levensonderhoud. Het Hof heeft nu bepaald dat dergelijke studietoelagen onder het EU-recht vallen. Nationale wetgeving verliest daarmee van het EU-verdrag, waarin gelijke behandeling van EU-burgers geldt.

,,Quite pleased'', is Bidars Londense advocaat Jawaid Luqmani met de uitspraak van het Hof. Bidar zelf is inmiddels afgestudeerd econoom, maar volgens Luqmani wachten in Engeland nog 38 vergelijkbare gevallen op erkenning.

De uitspraak was schrikken voor de Europese ministeries van Onderwijs, vooral in landen met een relatief riante studiefinanciering zoals Nederland. Alle hier wonende Europeanen die hier gaan studeren zouden nu immers recht hebben op een Nederlandse studiebeurs. Om studiebeurstoerisme te voorkomen heeft het Europees Hof een clausule ingebouwd, de clausule van de `zekere mate van integratie'. Dany Bidar voldoet aan die clausule, omdat hij de laatste jaren van de middelbare school al in Engeland had gevolgd.

Zolang de clausule nog niet is ingevuld, is onduidelijk wat de uitspraak voor Nederland betekent. ,,We zijn in beraad'', aldus een woordvoerder van het ministerie van OCW. De meest waarschijnlijke invulling van de integratie-clausule is dat studenten vijf jaar in Nederland moeten wonen of ooit hebben gewoond. Die verblijfseis komt overeen met een Europese richtlijn die vanaf 30 april 2006 in werking zal treden. Advocaat Luqmani: ,,Als de eis inderdaad vijf jaar wordt, gaan we opnieuw naar Luxemburg. Dat is een onredelijke reis.''

Ministerie noch Informatie Beheer Groep, die de studiefinanciering uitkeert, weten hoeveel buitenlandse studenten in Nederland wonen. Wel zijn de afgelopen jaren ,,enkele tientallen'' aanvragen afgewezen, die nu met terugwerkende kracht zullen moeten worden gehonoreerd. Het aantal Europese studenten in Nederland is wel bekend. Vorig jaar waren dat er ruim 12.000. Allemaal ontvangen ze een vergoeding van 800 euro voor het collegegeld. De uitspraak van het Hof gaat echter over een extra vergoeding voor de kosten van levensonderhoud, en dankzij de verblijfseis is het een veel kleinere groep die daarvoor in aanmerking komt. Landen als Engeland en Frankrijk, met veel werknemers uit andere EU-landen, hebben meer te vrezen dan Nederland. Hier gaat het vooral om studenten uit de grensstreken met Vlaanderen en Duitsland.

Sander van den Eijnden, voorzitter van de Nuffic, de organisatie voor internationalisering van het hoger onderwijs, noemt de uitspraak ,,logisch, een stap in de ontwikkeling van Europa''. De clausule vindt hij redelijk: ,,Je wilt geen studenten die om puur financiële redenen naar Nederland komen. Al vraag ik me af of mensen om die reden hun land verlaten.''

Overigens verwacht Van den Eijnden dat de Europese gelijkschakeling negatief kan uitpakken voor Nederlandse studenten. ,,Nu hebben we een relatief ruimhartig stelsel, net als de Scandinavische landen. Als we één Europees gemiddelde krijgen, samen met Oost- en Zuid-Europa, zullen wij wat moeten inleveren.''