Niet bang voor Wilders' program

Met zijn `Onafhankelijkheidsverklaring' sluit Geert Wilders aan op Pim Fortuyn. Hebben politici iets geleerd van hun omgang met Fortuyn?

Het onafhankelijke Kamerlid Geert Wilders heeft geleerd van Pim Fortuyn, zegt hij. Hij wil hem niet immiteren, maar de zondag gepresenteerde Onafhankelijkheidsverklaring van Wilders, zoals het 21 kantjes tellende program gedoopt is, vertoont veel overeenkomsten met het werk van Fortuyn.

Zo dringt de gelijkenis zich op met het in maart 2002 verschenen boek van Fortuyn, De puinhopen van acht jaar Paars. Dat boek, dat kort voor de verkiezingen van dat jaar uitkwam, werd gezien als verkiezingsprogramma voor de LPF. Fortuyn zette zich daarin af tegen de politieke elite door hard uit te halen naar de sorry-cultuur in Den Haag en het compromissenbeleid van beide paarse kabinettten. Echte problemen werden niet opgelost, zo zei Fortuyn.

Ook Wilders opent zijn verklaring met afstand nemen van de politieke elite in Den Haag. ,,Geen Haags geneuzel maar zakelijk naar oplossingen zoeken, dat is mijn adagium'', schrijft hij in zijn `Onafhankelijksheidsverklaring'.

Dan de oplossingen. In Fortuyns boek werden `genadeloze analyses' van de Nederlandse samenleving gevolgd door een groot aantal concrete aanbevelingen. Ze varieerden tussen het sluiten van de grenzen, het verkleinen van scholen, tot het opheffen van het leger (behalve de marine).

Geert Wilders volgt deze opzet en pleit in zijn programma voor het afschaffen van de departementen Onderwijs en het departement van Economsiche Zaken, het schrappen van de Antillen als deel van het Koninkrijk, een verbod op islamitische scholen en het invoeren van bindende referenda.

Zoals Fortuyn met de publicatie van zijn boek veranderde van een buitenparlementaire stoorzender in een politieke tegenstander met opvattingen die ze konden aanvechten, zo maakt ook Wilders met zijn verklaring de stap van bedreigd Kamerlid naar politicus die inhoudelijk ergens voor staat. Dat biedt zijn politieke tegenstanders de mogelijkheid afstand te nemen van Wilders. Tot nu toe hadden politici van andere partijen enige gêne om Wilders te veroordelen. Het Kamerlid werd immers bedreigd, woont op een onderduikadres en roept mede daarom eerder compassie dan aversie op.

Waar de politici in 2002 direct wezen op de onmogelijkheden van de oplossingen van Fortuyn, blijft het nu betrekkelijk stil in Den Haag. Slechts in algemene termen wordt afstand genomen van de ,,radicale koers'' of de ,,onzakelijke oplossingen'' van Wilders. De gevestigde partijen herinneren zich ongetwijfeld nog dat, terwijl zij er alles aan deden om de plannen van Fortuyn inhoudelijk aan te pakken, de kiezer toch massaal op de nieuwkomer afkwam en de LPF uiteindelijk aan 26 zetels hielp, een ongekend aantal voor een nieuwe partij.

Wilders is formeel geen nieuwkomer, hij zit immers al in de Tweede Kamer. Hij gaat verder waar zijn vorig jaar gepresenteerde tienpuntenplan ophoudt. Dat plan, dat hij samen met toenmalig fractiegenoot Gertjan Oplaat schreef, was de oorzaak van zijn breuk met de VVD. In zijn verklaring schetst Wilders zijn visie op Nederland. Het gaat hem voornamelijk om de vrijheid, schrijft hij.

Maar ook nu Wilders inhoudelijk kleur heeft bekend, lijken de gevestigde partijen weinig behoefte te hebben aan inhoudelijke stellingname. Karl Marx indachtig hopen zij wellicht dat de geschiedenis zich eerst als tragedie en vervolgens als farce herhaalt. Het CDA en D66 willen bijvoorbeeld niet inhoudelijk op het program reageren. Vice-premier Zalm (VVD) noemde het plan een ,,onverstandige versie van de VVD'' en de PvdA denkt dat Nederland niet ,,vrediger, welvarender en veiliger'' wordt van Wilders plannen. De LPF verwijt Wilders goedkoop knip- en plakwerk uit de werken van Fortuyn. Alleen Kamerlid Eerdmans is onverdeeld positief.

Waar Den Haag terughoudend reageert, tonen de eerste opiniepeilingen over de verklaring aan dat `het volk' enthousiast is. Actualiteitenrubriek 2Vandaag peilde haar kijkers en kwam tot de conclusie dat 43 procent daarvan iets voelt voor de plannen van Wilders en dat 26 procent op hem zou stemmen.

Het NOS Journaal kwam via `huispeiler' Maurice de Hond tot de conclusie dat 65 procent van `Nederland' het geheel of gedeeltelijk eens is met de stelling van Wilders dat de problemen in Nederland het gevolg zijn van de manier waarop het land de afgelopen decennia is geregeerd. Ongeveer 15 procent van de Nederlanders geeft Wilders in deze peilingen een kans op zijn of haar stem.

De ad hoc peilingen ten spijt, in Den Haag maakt men zich vooralsnog weinig zorgen over Wilders. Alles staat of valt met het vermogen tot politieke mobilisatie. Het is tot nu toe niemand gelukt om uit het niets een stevige partij op te bouwen met brede steun in het land, zo luidt de geruststellende verklaring, waarbij Leefbaar Nederland en de LPF worden aangehaald.

En met een nauwelijks verholen opluchting stelt men vast dat Wilders weliswaar publicitair erg handig geopereerd heeft bij het openbaar maken van zijn verklaring, maar dat het Wilders' ontbreekt aan de schwung waarmee Fortuyn zijn optredens luister bijzette. Bij Wilders is alles bloedserieus, er valt geen kwinkslag te ontdekken. Erg Duits, heet dat in Den Haag. Dat duidt tot nu toe meer op een tragedie dan op een farce.