Een statige dame

Erven J. Bijleveld is de oudste geheel zelfstandige boekwinkeluitgeverij van Nederland. Het Utrechtse bedrijf viert zijn 140ste verjaardag met een verbouwing.

Ze is 140 jaar oud. Ze ligt er bij als een oude maar statige dame die haar lippen heeft gestift en zich nu opmaakt voor een facelift. Boekhandel en uitgeverij Erven J. Bijleveld in de Utrechtse binnenstad jubileert en verbouwt. De buitenkant is al opgekalefaterd en nu wordt het interieur van de 17de- en 18de-eeuwse panden in oude stijl gerestaureerd. Directeur Bastiaan Bommeljé excuseert zich voor de rommel als hij voorgaat via een wirwar aan kamertjes en trappetjes naar zijn kantoor op de zolderetage.

Oprichter J. Bijleveld startte in 1865 een boekhandel annex uitgeverij. Zijn eerste uitgave was de leerrede De wandel met God van Nicolaas Beets. Ruim 2.000 titels hebben Bijleveld en zijn opvolgers in de loop van de jaren uitgebracht. De grootvader van de huidige directeur, Jacobus Bommeljé, nam de zaak in 1912 van de dochters (`erven') Bijleveld over. Hij specialiseerde zich in de christelijk-sociale beweging, met boeken van Bart de Ligt (die bij hem over de vloer kwam), Clara Meijer-Wichmann en Kees Boeke.

Zijn zoon Joost, nu 81 jaar oud en nog altijd betrokken bij het bedrijf, legde zich na 1945 toe op existentialisten en neomarxistische denkers als Jean-Paul Sartre en Erich Fromm. De jongste telg Bommeljé is noch christen-socialist noch existentialist, maar nihilist en geeft gewoon boeken uit die hij zelf interessant vindt, zoals de memoires van Marc Chagall of het werk van filosoof Fernando Savater. Zelf rolde de huidige directeur tijdens zijn studententijd in de branche, met de uitgave van een goedkope handleiding voor het tekstverwerkingsprogramma Wordperfect. Toen zijn studentenkamer dichtslibde met stapels computerboeken, bracht hij ze onder bij de uitgeverij van zijn vader om zich pas later, na een omweg via de universiteit (waar hij ,,gillend'' wegrende) en de journalistiek, met volle toewijding op het familiebedrijf te werpen.

Behalve als uitgeverij staat Bijleveld bekend als kwaliteitsboekhandel, gespecialiseerd in kunst, literatuur en ook theologie. In de ogen van directeur Wim van Meijel van de nabijgelegen megaboekhandel Broese is Bijleveld een ,,lekkere, ouderwetse boekhandel'' waar de etalage nog een echte boekenkast is.

De combinatie zelfstandige boekhandel-uitgever is in Nederland onderhand een zeldzaamheid. Een van de weinige uitzonderingen is Waanders uitgevers, drukkers en boekverkopers in Zwolle. Directeur Wim Waanders onderstreept dat kostentechnische aspecten het werk steeds moeilijker maken, maar dat de kracht van zijn werk schuilt in ,,ambachtelijk bezig zijn'', kleine oplages, kwaliteit en een persoonlijke benadering.

Bij Bijleveld regelt de kleine staf alles: inkoop, verkoop, redactie en acquisitie. Bommeljé zweert dat er bij hem nooit een manager of marketingdeskundige over de drempel zal komen.

Met auteurs als Fromm en Remarque beschikt Bommeljé over een ijzeren backlist, die telkenmale wordt herdrukt: ,,We maken tijdloze titels die we door kunnen blijven verkopen.'' Hij hecht net als zijn vader aan fondsopbouw, het uitgeven van het oeuvre van auteurs, en houdt zich verre van een ,,snel boekie'' op de markt brengen. Hij is er trots op dat er niet één titel is verramsjt in de afgelopen 25 jaar: ,,Wij hameren net zo lang op een boek totdat we content zijn. Boeken zijn voor de eeuwigheid.''

Bommeljé betreurt het dat de boekenbranche tegenwoordig vooral op bestsellers is gericht, het moet ,,snel, kwiek en jeugdig en na twee weken is het al tijd voor iets nieuws''. Tegelijkertijd voltrekt zich volgens hem in Nederland in rap tempo een proces van `ont-intellectualisering'. Bommeljé: ,,Voor boeken hebben studenten geen geld meer over, ze gaan liever op skivakantie.''

Bij Bijleveld is het intussen, in tegenstelling tot veel mega-boekwinkels, nog mogelijk een ,,gesprek over boeken'' te voeren, aldus Bommeljé. En er hoeft ook niet ,,haastje repje'' te worden afgerekend bij ,,kassameisjes''. Bovendien ontwikkelen mega-boekwinkels volgens hem het assortiment in de breedte naar beneden terwijl Bijleveld zich ,,up-market'' beweegt met de uitgave van kunstboeken, een uitgebreid assortiment poëzie en een volledige collectie literaire tijdschriften.

Directeur Theo van Meijel van Broese noemt Bommeljés kritiek op de maga-boekwinkels ,,curieus''. Broese heeft volgens hem ,,een veel uitgebreidere'' collectie kunstboeken en poëzie en bovendien is de collectie van Bijleveld ,,wat meer behoudend''.

Hoe de toekomst er ook uit zal zien, Bijleveld trekt zich volgens Bommeljé ,,nergens'' wat van aan en blijft gewoon doorgaan met het uitgeven en verkopen van boeken, uit liefde voor het vak: ,,Onze kracht is ons goede humeur. En ieder goed boek beschouwen wij als een wonder.''