Volk Nepal is `rijp voor republiek'

Zes weken na de koninklijke coup is democratie nog ver weg in het bergkoninkrijk Nepal. ,,Als de internationale gemeenschap druk blijft uitoefenen, houdt de koning het niet lang vol'', zegt Sujata Koirala, politica in ballingschap.

Een ruige motorrit van acht uur en een voettocht van enkele dagen door de jungle had politica Sujata Koirala nodig om Nepal (25,7 miljoen inwoners) te ontvluchten. ,,Ik was bang. Het Nepalese leger zat achter ons aan. Ze wilden me arresteren, misschien wel vermoorden. Ik was blij toen we uiteindelijk de grens over waren en in Bihar (Indiase deelstaat, red) waren aangekomen.''

In een naargeestige kamer in Delhi vertelt de vijftigjarige Koirala, een van de leiders van Nepals grootste partij, Nepali Congress Party (sociaal democraten), over haar `ontsnapping' en de `gespannen situatie' in haar land. Daar had op 1 februari een koninklijke staatsgreep plaats. De koning, Gyanendra, zond de regering naar huis, zette politici onder huisarrest, pakte activisten en journalisten op en sloot alle communicatiekanalen af. Het leger is sindsdien in staat van paraatheid.

Het is een geluk dat de koning geen steun heeft gekregen voor zijn coup van landen als India en de Verenigde Staten, zegt Koirala. ,,Anders had hij al lang tegenstanders laten verdwijnen.'' Een van koning Gyanendra's opponenten is volgens Koirala haar 82-jarige vader, Girija Prasad Koirala , een voormalige premier van Nepal. Na de machtsgreep mocht hij zijn huis niet meer uit. ,,Hij zit er vast, samen met twee van mijn tantes. Ik mocht hem niet eens bezoeken, mijn eigen vader. De koning haat onze familie omdat wij altijd voorvechters van democratie zijn geweest.''

Het huisarrest van één vastgezette oud-premier is inmiddels opgeheven, maar de oppositie ziet dat als een cosmetische maatregel gezien het grote aantal opposanten en critici van koning Gyanendra dat nog wordt opgesloten.

Op een gegeven moment kreeg Sujata Koirala van informanten te horen dat zij ook op het punt stond te worden aangehouden. Zij besloot er meteen vandoor te gaan. ,,Wij waren met zijn vieren, op twee motoren. Wij hebben in een ruk doorgereden richting de grens van India, totdat wij bij het oerwoud aankwamen. Ik had al jaren niet meer door de natuur getrokken. We hadden bijna niets te eten. We zijn dagen onderweg geweest. Het was afzien, maar we hadden weinig keuze. De koning is te onvoorspelbaar.''

De drastische ingreep was volgens de koning nodig omdat de politiek er niet in was geslaagd een oplossing te vinden voor het maoïstenprobleem. Nepal is al jaren in een burgeroorlog verwikkeld. Maoïsten bezetten grote delen van het land. Zij eisen afschaffing van de monarchie en zouden uit zijn op een communistische staat. Volgens de koning had de vorige regering gefaald: het was haar niet gelukt de maoïsten aan de onderhandelingstafel te krijgen. Een dag later installeerde hij een nieuw kabinet met koningshuisgetrouwen.

De koning is volgens Koirala gewoon een dictator. ,,De afgelopen drie jaar had Nepal geen parlement, de regeringen stonden onder zijn gezag. Hij was eigenlijk al alleenheerser, maar is nu nog een stap verder gegaan. Hij heeft een gok genomen.''

In 2001 werd Gyanendra officieel koning nadat zijn broer, koning Birendra, en andere familieleden volgens officiële lezing waren doodgeschoten in het koninklijk paleis door de toenmalige kroonprins, Dipendra. De vader van Sujata Koirala was op dat moment premier. Sindsdien heeft Gyanendra steeds meer de touwtjes in eigen handen genomen. Hij stuurde regeringen naar huis (tussen 2001 en 2005 zijn er vijf kabinetten geweest) en vanaf 2002 zijn er ook geen parlementaire verkiezingen meer gehouden.

De verhouding tussen koningshuis en de politiek is sinds de introductie van de parlementaire democratie in 1990 altijd wankel geweest, zegt Koirala. Veel Nepalezen zijn er volgens haar van overtuigd dat Gyanendra zelf achter de moorden in het paleis heeft gezeten. ,,Niemand weet wat er in 2001 precies gebeurd is in het paleis. Er zijn geen getuigen van de bizarre schietpartij. Gyanendra's ideaal is teruggaan naar de oude tijd, toen Nepal een pure monarchie was. Zijn broer, de vorige koning, werd juist liberaler, begon meer te geloven in democratie. Gyanendra vond dat de verkeerde kant opgaan.''

Zelf verwacht Sujata Koirala niet dat de koning het gaat redden. Hij leunt op het leger en is afhankelijk van militaire en financiële steun van het buitenland. Nepal, één van de armste landen ter wereld, is zo goed als bankroet. India heeft Nepal de afgelopen jaren voortdurend hulp gegeven in de strijd tegen de maoïsten. Maar nu heeft het grote buurland en belangrijkste handelspartner zijn militaire steun stopgezet. Vorige week was de Nepalese minister van Buitenlandse Zaken, Ramesh Nath Pandey, nog in New Delhi. Tevergeefs probeerde hij zijn Indiase collega K. Natwar Singh te overtuigen van de noodzaak de militaire hulp voor te zetten. India wil pas weer hulp geven als de democratie is hersteld en politieke gevangenen op vrije voeten zijn. De Verenigde Staten hebben inmiddels hun ambassadeur tijdelijk teruggetrokken.

,,Ik heb wel eens maoïsten gesproken. Zij vertelden me hoe ze aan hun wapens kwamen. Die kochten ze onder meer van het Nepalese leger. Daar hebben ze aardig mee bijverdiend, de militairen. Dat wordt lastig als ze geen steun meer ontvangen. Als de internationale gemeenschap druk blijft uitoefenen en geen financiële hulp meer geeft, dan houdt de koning het niet lang vol. Hoe kan hij dan zijn strijd tegen de maoïsten financieren?''

De bevolking wil dat de koning verdwijnt en is rijp voor een republiek, bezweert Koirala . ,,Ook onze partij wil nu ook dat Nepal een republiek wordt. De maoïsten moeten als het zo ver is hun wapens neerleggen en deelnemen aan de verkiezingen. Pas dan kan Nepal een echte democratie worden.''