Schoonheid bij Berio en De Vries

De Italiaan Luciano Berio (1925-2003) was altijd al een in zeldzaam brede kring geliefde avant-gardecomponist, maar blijkt als een van de weinigen in zijn soort ook steeds weer op nieuwe uitvoeringen te kunnen blijven rekenen. Zo klonk in het Concertgebouw zaterdagmiddag het schitterende Requies (1985, morgenavond op Radio 4), terwijl 's avonds in de Kleine Zaal Thema: Ommagio a Joyce (1958) en Circles (1960) werden uitgevoerd. Of `afgespeeld' in het geval van Thema, want het was de stem van Berio's vrouw en muze Cathy Berberian die hier elektronisch vastgelegd, verknipt en versterkt via luidsprekers de volledig verduisterde zaal ingalmde. Zo klonk dit werk als prelude, terwijl de musici op het podium lijdzaam afwachtten.

De uitvoering van Circles was van hoog niveau. Sopraan Charlotte Riedijk bracht haar partij overtuigend, met soms wat onderkoeld pathos, alsof ze zelf verwonderd was over het nu en dan toverachtige resultaat. De veelgelaagdheid in bijvoorbeeld e.e. cummings `Gedicht nr. 221' had Riedijk wel wat contrastrijker mogen aanzetten. Vooral grote indruk maakten ook percussionisten Peppie Wiersma en Wim Vos. Berio benadert het slagwerk in dit werk lineair, haast als melodie-instrument. Vos en Wiersma gaven deze lijnen overtuigend weer, sterk communicerend met en via harpiste Godelieve Schrama. De extreem welluidende virtuositeit waarop Berio patent heeft, straalde dan ook in volle glorie.

Klaas de Vries' nieuwe compositie Deep Blue Marine heeft dezelfde bezetting als Circles, slechts uitgebreid met een voordrachtsstem. De Vries gebruikte teksten van Paul van Ostaijen, en laat het werk hierdoor veel meer dan Berio - domineren. De prominent opgestelde `diseuse' Johanna ter Steege bracht haar aandeel gloedvol en met ingetogen humor. De Vries' muziek inclusief zang – vormt een extra laag, die becommentarieert, illustreert en verdiept. Net als in eerdere werken van De Vries kan een begrip uit de tekst, bijvoorbeeld de `kraplak' uit Van Ostaijens absurdistische Merkwaardige aanval, een eigen leven gaan leiden als cartooneske muzikale gestalte. Een trucje dat De Vries goed van Berio afkeek, is het in de percussie laten doorklinken van gesproken medeklinkers. Van een verstilde schoonheid zijn de laatste twee delen, met een zoet tinkelend wiegelied als hoogtepunt. De Vries weet het oor net als Berio te behagen, en behandelt Van Ostaijens tekst meer dan respectvol.

Concert: Charlotte Riedijk, Godelieve Schrama, Peppie Wiersma, Wim Vos, Johanna ter Steege. Gehoord: 12/3 Concertgebouw, Amsterdam. Herh.: 15/3 Maastricht; 16/3 Groningen; 19/3 Rotterdam.