`Ik dank mijn macht aan de bevolking'

In Den Haag onderhandelt de coalitie over de gekozen burgemeester. In het buitenland bestaan ze al. Europese burgemeesters over hun macht en dromen

Oberbürgermeister Jürgen Linden (SPD) van de Duitse stad Aken, in de deelstaat Noordrijn-Westfalen, is precies het soort burgemeester dat het kabinet in Nederland wil invoeren: een direct gekozen lokale regeringsleider, gedwongen tot samenwerking met de gemeenteraad. Maar hij is ook precies wat de tegenstanders van minister De Graaf (Bestuurlijke Vernieuwing, D66) vrezen: een politieke burgemeester, met grip op het bestuur van de stad. En hij is niet de baas over de politie, zoals de benoemde burgemeesters van buursteden als Maastricht en Heerlen.

Jürgen Linden, sinds 1989 burgemeester van Aken, reist regelmatig door Nederland en spreekt de taal. Samenwerken met zijn Nederlandse collega's kan hij goed, maar: ,,Het verschil is dat zij hun macht afleiden uit een koninklijke benoeming, terwijl ik niets te maken heb met de bondspresident. Ik dank mijn macht aan de bevolking die mij gekozen heeft.''

En dat vindt u beter?

,,Het is democratischer. Kijk, alle burgemeesters in Europa zijn verschillend, en dat weten we onderling. We respecteren de geschiedenis van onze landen. Dat ik als burgemeester niet de zeggenschap heb over de politie, hangt ook samen met de geschiedenis van het Derde Rijk. Maar het is een voordeel dat je als gekozen burgemeester ook een politieke rol in de gemeente hebt. En bovendien: democratie is wat de mensen willen, kijk maar naar de kritiek op Europa.''

Waarom is de gekozen burgemeester in Noordrijn-Westfalen ingevoerd?

,,Het paste in de democratisering die we in heel Duitsland hadden in de jaren negentig. In Noordrijn-Westfalen hadden we sinds de Tweede Wereldoorlog het Britse model: een onbetaalde burgemeester met een representatieve functie die door de gemeenteraad werd gekozen. En daarnaast een Stadtdirektor, die leiding gaf aan het bestuur van de stad. Die Doppelspitze heeft de bevolking nooit geaccepteerd.''

U was al zes jaar burgemeester toen u in 1994 voor het eerst direct werd gekozen. Wat veranderde er?

,,Ik kon mijn baan als advocaat opgeven. Daarvoor had ik twee volle banen, dat was bijna ondoenlijk. En het merendeel van de taken die van mij als onbetaalde burgemeester werden verwacht, moest ik eigenlijk doorschuiven naar de Stadtdirektor. Ik had de bevoegdheden niet. Nu heb ik zowel een mandaat als sterke bevoegdheden.''

Is het niet vreemd dat u voorzitter bent gebleven van de raad die u moet controleren?

,,Dat is een puur formele taak. Het levert nooit problemen op. Maar de raad heeft ook niet alleen de taak mij te controleren. Zij is de soevereine macht, daar is de wet heel duidelijk over.''

Kunt u uw werk doen als de raad een andere politieke kleur heeft?

,,Ook toen CDU en FDP tussen 1999 en 2004 de meerderheid hadden, leverde dat geen problemen op. Lokale politiek gaat vooral over wie de beste argumenten heeft.''

Wie is sterker als raad en burgemeester het niet eens zijn?

,,De raad neemt de beslissingen. Ik bereid ze wel met de raad voor, maar ik heb maar één stem in de raad, en voer uit wat de raad beslist. Ik heb wel een vetorecht, maar dat heb ik in tien jaar maar één keer gebruikt - in die periode met CDU en FDP. Toen wilde de raad een woningbouwvereniging verkopen tegen een te lage prijs.''

Heeft dat veto uw positie veranderd?

,,Ik ben er versterkt uitgekomen. Vorig jaar ben ik met 62 procent van de stemmen herkozen. En ruim 3.000 mensen hebben niet voor de raad gestemd, maar wel voor mij. Bovendien zijn de politieke blokken in de raad nu even groot, dus mijn stem als burgemeester is doorslaggevend. Maar dat is toeval.''

Critici in Nederland vrezen dat de raadsverkiezingen ondersneeuwen als de burgemeester gelijktijdig wordt verkozen. Werkt dat zo?

,,Eerlijk gezegd overheerst in de verkiezingen wel het persoonlijke. Als twintig procent van de kiezers partijprogramma's leest is het veel. Ik ga altijd op als SPD-kandidaat, maar ik zeg wel tegen de kiezer: let op, u heeft twee stemmen. En dat weten ze. In 1999 verloor de SDP, maar ik werd herkozen.

In Nederland heerst de vrees dat incapabele beroemdheden worden gekozen.

,,De kiezer is intelligent, die weet wat hij stemt. Wie slecht presteert, wordt gewoon weggestemd.''

Dit is de vierde aflevering in een serie over de gekozen burgemeester. Eerdere delen verschenen op 26 februari en op 4 en 9 maart.