IJs en weder

Beroepsnaam Tijdens het barre winterweer hebben diverse journaals melding gemaakt van de gladheidscalamiteitencoördinator – een Friese functionaris die de boel een beetje in de gaten moest houden.

Gladheidscalamiteitencoördinator telt 32 letters. Het Nederlands telt wel langere woorden, maar in de naslagwerken vond ik slechts één langere beroepsaanduiding: accountant-administratieconsulent (33 tekens).

Dat woord staat in het Groene Boekje, de officiële spellinglijst van het Nederlands. De Grote Van Dale kent een handvol langere woorden (wettelijkeaansprakelijkheidsverzekering bijvoorbeeld, 39 letters lang), maar geen langere beroepsnamen.

Hoe zou dat komen? Deels is het toeval, denk ik. In theorie zijn er makkelijk langere beroepsnamen te verzinnen, bijvoorbeeld door ergens -ambtenaar of -coördinator achter te plakken. Toch denk ik niet dat er iemand in Nederland wettelijkeaansprakelijkheidsverzekeringscoördinator (51 letters) op zijn visitekaartje heeft staan. Daar zijn twee redenen voor. In de eerste plaats moet je, als het niet wordt afgebroken, goed naar zo'n woord kijken om te zien wat er staat. Bovendien vinden we het aanstellerig. Een wettelijkeaansprakelijkheidsverzekeringscoördinator heeft het hoog in de bol. Hij is automatisch een praatjesmaker, nog voor hij z'n mond heeft opengedaan.

Het aardige is dat dergelijke aanstelwoorden ook een bepaalde aantrekkingskracht hebben. We gruwelen ervan en we kunnen erom lachen.

Wat dat betreft is het veelzeggend dat de gladheidscalamiteitencoördinator op internet meteen een eigen leven is gaan leiden. Kakelvers woord, maar nu al 33 keer te vinden in cyberspace. Eén citaat, uit een weblog: ,,De gladheidscalamiteitencoördinator. Wat zou die de rest van het jaar doen?''

IJs en weder Er was ook een uitdrukking die door de hevige sneeuwval opgang maakte: ijs en weder dienende. Een lezer wees me erop dat het eigenlijk eis moet zijn, omdat het om een juridische formulering zou gaan die `tegemoetkomend aan eis en weerwoord' betekent. Maar dat is een vergissing. Het gaat om een vaste formule die vroeger werd gebruikt bij het uitschrijven van een schaatswedstrijd. Het werkwoord dienen wordt hier gebruikt in de betekenis `geschikt, gunstig zijn (voor)'. IJs en weder dienende betekent dus `als de toestand van het ijs en de weersomstandigheden gunstig zijn'. Inmiddels wordt het ook gebruikt voor `als alles goed is, meezit, blijft zoals het is'. Men zei vroeger ook wind en weder dienende, maar die uitdrukking komt minder vaak voor.

Michels Op 10 maart 1971, zo ontdekte Menno de Galan, zei Rinus Michels in een vraaggesprek met het Algemeen Dagblad: ,,Topvoetbal is net zoiets als oorlog. Wie te netjes blijft, is verloren.'' Is hiermee dan eindelijk de bron gevonden voor voetbal is oorlog, de bekende uitspraak van Michels? Ja. En geldt dit meteen als het bewijs dat Michels dit tóch heeft gezegd, hoewel hij later gas terugnam? Andermaal: ja.

Zoals gezegd staat in het vraaggesprek: ,,Topvoetbal is net zoiets als oorlog.'' In de kop, die tussen aanhalingstekens staat, werd dit ,,Topvoetbal is oorlog''. En in het spraakgebruik maakten we daar ,,voetbal is oorlog'' van. Michels bekendste citaat is dus als een drietrapsraket tot ons gekomen.

Michels vond dat zijn woorden uit hun verband waren gerukt, maar in het vraaggesprek volgt zijn uitspraak op een redenering dat je topvoetballers kunt vergelijken met frontsoldaten – een oorlogsmetafoor die `De Generaal' indertijd herhaaldelijk gebruikte, ook in een eigen publicatie. Zijn woorden zijn niet uit hun verband gerukt, ze zijn – door de goegemeente – een beetje aangepast, nóg iets krachtiger gemaakt. Dat is bij citaten zéér gangbaar. Zie voor meer details www.nrc.nl/woordhoek