Europa duikt in rol CIA bij ontvoeringen

Italië, Duitsland en Zweden onderzoeken of de CIA betrokken was bij ontvoeringen van terreurverdachten op Europese bodem.

Een radicale Egyptische geestelijke die bekend stond als Abu Omar liep in februari 2003 in Milaan naar een moskee voor het middaggebed, toen hij op het trottoir werd beetgepakt door twee man. Zij spoten chemicaliën in zijn gezicht en duwden hem in een busje. Sinsdien is hij niet meer gezien.

Milanese onderzoekers lijken zijn ontvoerders nu bijna te hebben geïdentificeerd. Vorige maand verschenen functionarissen op de luchtmachtbasis in Aviano in Noord-Italië. Zij eisten gegevens op over elk Amerikaans vliegtuig dat rond de tijd van de ontvoering op de Amerikaans-Italiaanse militaire basis was aangekomen of vertrokken. Ze vroegen ook naar overzichten van voertuigen die de basis waren binnengekomen.

Italiaanse autoriteiten vermoeden dat de Egyptenaar het doelwit was van een door de CIA gesteunde ontvoeringsoperatie, waarbij verdachten van terrorisme met geweld worden meegenomen voor ondervraging in landen waar martelingen worden toegepast. Het Italiaanse onderzoek is een van de drie officiële onderzoeken die het afgelopen jaar bekend zijn geworden over ontvoeringen die naar verluidt in West-Europa hebben plaatsgehad.

Gewoonlijk voert de CIA operaties uit met hulp of instemming van bevriende lokale inlichtingendiensten. Maar nu onderzoeken de opsporingsautoriteiten in Italië, Duitsland en Zweden of Amerikaanse agenten lokale wetten hebben overtreden, door terreurverdachten op Europese bodem aan te houden en hen te misbruiken en mishandelen.

De CIA behandelt details van ontvoeringszaken als een goed bewaard geheim, maar heeft de omstreden praktijk verdedigd als een effectieve en legale manier om terrorisme te voorkomen. Inlichtingenfunctionarissen hebben verklaard dat zij met grotere regelmaat gebruikmaken van de tactiek sinds de aanslagen van 11 september 2001.

De regering-Bush heeft voor de ontvoeringen steun gekregen van regeringen die worden bekritiseerd om hun reputatie inzake de mensenrechten, zoals Egypte, Jordanië en Pakistan. Daar worden veel verdachten naartoe gebracht voor ondervraging.

Maar Washington krijgt een geheel andere reactie in Europa, waar parlementariërs en aanklagers zich afvragen of de methode geen grove schending is van de nationale soevereiniteit en de mensenrechten. Er zijn veel praktische en wettelijke obstakels voor het opstellen van strafrechtelijke aanklachten tegen Amerikaanse geheim agenten, zoals de vraag of ze worden beschermd door diplomatieke immuniteit en het vaststellen van hun identiteit. Toch hebben aanklagers in Italië en Duitsland strafklachten niet uitgesloten.

[Vervolg ONTVOERINGEN: pagina 5]

ONTVOERINGEN

'Geloofwaardig verhaal'

[vervolg van pagina 1]

Tegelijkertijd komen de Europese onderzoekers met nieuwe onthullingen over de vermeende Amerikaanse betrokkenheid bij de verdwijning van vier mannen, de Egyptenaar niet inbegrepen, die allen naar hun eigen zeggen zijn misbruikt en gemarteld.

In Zweden heeft een parlementair onderzoek uitgewezen dat CIA-agenten met hoofdkappen op in december 2001 de verwijdering van twee Egyptenaren organiseerden en hen op een als Amerikaans geregistreerd vliegtuig naar Kairo brachten. Daar werden ze naar hun zeggen in de gevangenis gemarteld.

Een van hen werd als terreurverdachte van alle blaam gezuiverd. De ander zit er nog in de gevangenis. Hoewel de Zweedse autoriteiten in het geheim hadden aangeboden de CIA te helpen, zei de directeur van de Zweedse veiligheidspolitie, Klas Bergenstrand, vorige week dat zijn dienst nooit meer buitenlandse agenten de leiding zou geven in zo'n zaak.

In Duitsland heeft de 41-jarige Khaled Masri de autoriteiten verteld dat hij in januari 2004 opgesloten werd tijdens een vakantie op de Balkan en naar Afghanistan werd gevlogen. Daar werd hij vier maanden lang vastgehouden als vermeende terrorist. Hij zei dat pas toen zijn gijzelnemers zich realiseerden dat hij niet de Al-Qaeda-verdachte was die ze zochten, hem terugbrachten en hem dumpten bij de Albanese grens. Hij herinnerde zich dat zijn gijzelnemers Engels met een Amerikaans accent spraken.

Duitse onderzoekers hebben belangrijke onderdelen van zijn verklaring bevestigd. Op oudejaarsdag [van 2003] bekeken immigratiefunctionarissen aan de grens van Macedonië zijn paspoort en zetten [de uit Duitsland afkomstige] Masri vast zonder uitleg. Andere agenten ondervroegen hem en zetten hem onder druk om toe te geven dat hij een Al-Qaedalid was.

Masri werd drie weken vastgehouden. Hij werd geslagen, uitgekleed, geboeid en op een vliegtuig naar Kabul gezet. Daar werd hij zonder water vastgehouden in een cel en herhaaldelijk ondervraagd. Pas nadat hij in hongerstaking ging, gaven zijn gijzelnemers toe en werd hij mei 2004 teruggevlogen. Hij werd vrijgelaten vlakbij een Albanese grenspost waar bewakers zijn paspoort en geld teruggaven. Toen hij thuis kwam, weigerde zijn echtgenote aanvankelijk zijn verhaal te geloven en verdacht hem ervan haar te hebben verlaten voor een andere vrouw.

Duitse onderzoekers noemen zijn verhaal geloofwaardig. De stempels in zijn paspoort en verklaringen van een Madedonische getuige komen overeen met zijn verhaal. Chemisch onderzoek van zijn haar toont aan dat hij slecht gevoed werd tijdens zijn detentie. Vlieggegevens bevestigen dat een Amerikaanse Boeing 23 januari 2004 om negen uur 's ochtends in Skopje landde en zes uur later weer vertrok. Masri had deze gegevens ook verstrekt. Het vliegtuig stond op naam van een Amerikaans bedrijf, Premier Executive Transport Services, dat zoals documenten suggereren een dekmantel is voor de CIA. Deze firma dook ook in de Zweedse ontvoering op. De advocaat van Masri denkt dat hij werd gearresteerd omdat zijn naam lijkt op die van een Al-Qaedaverdachte die een voorbereidende rol zou hebben gespeeld in Hamburg bij de aanslagen van 11 september.

De in Milaan ontvoerde en aanvankelijk als vermist opgegeven geestelijke Abu Omar zit nog vast in Egypte. In een afgeluisterd telefoongesprek vertelde hij zijn vrouw ruim een jaar na zijn ontvoering dat hij was meegenomen naar een Amerikaanse basis in Italië en vandaar doorgevlogen naar Egypte.

© The Washington Post