`De God van Bach is ook mijn God'

Tussen Nederland en Japan bestaat veel Bach-verkeer. Peter Serpenti dirigeerde de `Matthäus' in Japan, Masaaki Suzuki doet het nu hier.

De Japanse dirigent Masaaki Suzuki (1954) leidt dit jaar de Matthäus Passion van de Nederlandse Bachvereniging. Het lijkt bijzonder in dit Mekka van de Matthäus, maar verrassend is het niet: de oud-student van Ton Koopman begon met zijn Bach Collegium Japan eigenhandig de Japanse authentieke beweging. En de eerste 25 delen van zijn integrale opname van de Bachcantates bij het Zweedse platenlabel BIS, zijn alom zeer geprezen.

Bovendien staat Suzuki in één opvallend opzicht wellicht dichter bij Bach dan menig westers hogepriester van de authenticiteit: hij groeide op als lid van een kleine christelijke minderheid in Japan, en voelt zich als belijdend christen nauw verbonden met de grote componist: ,,Mijn uitgangspunt is dat de God die Bach bewonderde, ook mijn God is. Ik ben heel gelukkig dat te kunnen constateren. Natuurlijk zijn er veel verschillen tussen onze tijd en die van Bach, maar het is belangrijk om te weten dat wij dezelfde God hebben.''

Dit religieuze uitgangspunt staat een meer esthetische ervaring van de muziek volgens Suzuki niet in de weg. Integendeel, hij streeft naar een balans tussen beide benaderingen: ,,De Matthäus is ten eerste een religieuze uiting, zelfs in de moderne concertzaal. Tegelijkertijd is het echter een kunstwerk. Die twee functies sluiten elkaar absoluut niet uit, ze moeten juist geïntegreerd zijn, in balans met elkaar. Dat is de essentie van Bach.''

Bach blijkt in Japan niet minder populair dan in Nederland, en er is dan ook veel Nederlands-Japans Bachverkeer. Een voorbeeld is de Matthäus-uitvoering in de Tachikawa Burgerzaal op 13 oktober 2002, met de Philharmonica van Tokio onder leiding van Peter Serpenti, dirigent van het koor Sancti Servatii in Maastricht. Behalve evangelist Zeger Vandersteene was de cast verder volledig Japans. Suzuki zelf trad in Japan al eens op met Ton Koopman en het koor van de Bachvereniging. De invloed van zijn leermeester moet volgens hem niet overschat worden: ,,Iedereen is een complex wezen, met zoveel invloeden. Ik ben natuurlijk sterk beïnvloed door Ton Koopman, maar bijvoorbeeld ook door Piet Kee, mijn orgeldocent – weer een heel andere musicus. Het is ook lang geleden dat ik hier studeerde, van 1978 tot 1983, intussen ben ik natuurlijk ook weer veel veranderd.''

De recente discussies over een `kleine' Matthäus, met een tot een minimum gereduceerd koor waarin ook de solisten meezingen, volgt Suzuki met grote belangstelling, al mengt hij zich er niet actief in: ,,Ik ben geen musicoloog maar uitvoerend musicus. Een volledig `solistische' bezetting van de Matthäus kan prima werken met goede zangers, maar leunt volgens mij te sterk op individuele kwaliteiten. Ik gebruik liever drie of vier zangers per koorpartij, met inbegrip van de solisten. De enige die echt apart staat, is de evangelist.

Hiernaast komt Suzuki met een eigen `vernieuwing' op de proppen. In zijn uitvoeringen bij de Bachvereniging is het traditionele jongenskoor dit jaar afwezig, omdat dat volgens hem een oneigenlijk contrast oplevert. ,,Het aparte jongenskoor is een traditie van ná Mendelssohn, die in 1829 het werk voor het eerst weer uitvoerde. Bij Bach zaten de jongens in de gewone koren, waar nu vrouwenstemmen klinken. Als je het jongenskoor als aparte klank inzet náást die vrouwenstemmen, is dat dus een overdrijving. Óf jongens in álle koren, óf helemaal geen jongens.''

Uiteindelijk, meent Suzuki, gaat het niet meer zozeer om historische exactheid maar om een oprechte uitvoering, één die `werkt'. ,,Je kunt nooit weten wat `authentiek' is. Dat streven naar authenticiteit was vooral van belang als reactie op de romantische uitvoeringstraditie. We moesten terug naar de basis. Tegenwoordig is authenticiteit geen onderwerp van discussie meer. Elke uitvoering is op eigen wijze authentiek, want die moet op dát moment werken. Zelfs Richter en Mengelberg besteedden op hun manier aandacht aan het uitdrukken van Bachs oorspronkelijke tekstopvatting. Dat kun je ook authentiek noemen, alleen op een andere manier.''

Nederlandse Bachvereniging o.l.v. Masaaki Suzuki: 16, 17/3 Utrecht; 19/3 Aardenburg; 22/3 Tilburg; 23 t/m 26/3 Naarden. Inl.: www.bachvereniging.nl.