Crash van dollar lijkt kwestie van tijd

In het verleden is in moeilijke tijden de dollar altijd de toevlucht bij uitstek geweest. Maar de twijfel slaat nu bij velen toe. De VS hebben geen beleidsinstrumenten meer om de dollar te redden, meent Fareed Zakaria.

Het economisch functioneren van de dollar is zo logisch als wat. Naarmate andere landen – vooral in Azië – rijker worden, moeten zij hun geld ergens onderbrengen. Amerikaanse overheidsfondsen liggen voor de hand.

Zo blijft de Amerikaanse rente laag, en daardoor kunnen de Amerikanen lenen en geld uitgeven – aan Aziatische waar. Kortom: zíj sparen, wíj consumeren, hun en onze economie groeit en iedereen is gelukkig. (Behalve de Europeanen. Hun valuta stijgt en hun export wordt duurder. Maar daar kunnen zij weinig tegen doen.)

Zo bekijkt de regering-Bush het. Als de dollar mettertijd daalt is dat prima. Dan wordt de Amerikaanse uitvoer goedkoper en de invoer uit Azië duurder, zodat de Amerikanen minder uitgeven en de Aziaten meer – een natuurlijke marktaanpassing, die zal leiden tot een nieuw evenwicht. Afgelopen donderdag sloot Alan Greenspan, in een toespraak tot de Raad voor de Buitenlandse Betrekkingen, zich aan bij de `don't worry, be happy'-school.

Het is allemaal logisch, en het maakt duidelijk waarom er nog geen dollarcrash is geweest. Maar de wereld draait niet om rationeel economisch handelen alleen. Politiek en psychologie spelen een grote rol, en op dat gebied is er reden tot zorg.

De huidige situatie is niet het resultaat van de krachten van de markt. De meeste Aziatische valuta's bewegen zich niet vrijelijk, maar zijn kunstmatig laag gehouden, om de Aziatische waren goedkoop te houden op de wereldmarkt. Dat kan niet eindeloos zo doorgaan.

Ook kunnen de Aziatische banken niet eindeloos dollars blijven oppotten, zeker niet als die steeds minder waard worden. De Bank van Japan heeft nu 840 miljard dollar in voorraad. Door steun aan de dollar heeft deze bank de afgelopen twee jaar tientallen miljarden dollars verloren. Dat is de reden waarom Zuid-Korea en Japan onlangs hebben laten doorschemeren dat zij denken over valutadiversificatie – meteen trok er een huivering door de markt.

Niemand vindt het prettig dat alles van één valuta afhangt. In de euro beschikt de wereld nu over een belangrijke waarde buiten de dollar. Japanse functionarissen praten serieus over een behoefte aan een Aziatisch valutablok, dat als alternatief voor de dollar zou kunnen fungeren.

Iedereen gaat er dus van uit dat de huidige regeling, waarbij de dollar de portefeuilles van alle centrale banken volkomen domineert, niet eeuwig zo kan doorgaan.

Daar loert het gevaar. Als iedereen denkt dat over een poosje de dollars van de hand zullen worden gedaan, is er een sterke prikkel dat iemand – een klein land – daarmee begint, voordat de prijs inzakt. De econoom Barry Eichengreen heeft in een fascinerend essay geconstateerd dat het monetaire stelsel van de jaren '50 en '60 van de vorige eeuw is bezweken als gevolg van een soortgelijke `desertie' van Frankrijk in 1968.

Het belangrijkste is misschien wel het toenemende onbehagen op de wereldmarkt over de toestand van de Amerikaanse overheidsfinanciën. Ik heb een aantal fondsbeheerders gevraagd of een politieke crisis – bijvoorbeeld een zware terroristische aanslag – het geld naar de dollar toe of weg van de dollar zou jagen. De opvattingen waren verrassend verdeeld. Historisch gezien is in moeilijke tijden de dollar altijd de toevlucht bij uitstek geweest. Maar nu twijfelen velen of dat nog wel opgaat.

,,Als de consumentenuitgaven door een crisis worden verstoord en slinken, wat kan de Amerikaanse regering dan doen?'', vroeg Mohammed El-Erian van PIMCO, één van de meest gerenommeerde fondsbeheerders ter wereld. ,,Het begrotingstekort is hoog, dus de regering kan zich niet redden door de uitgaven op te voeren. Wij weten nu al dat de uitgaven voor uitkeringen de komende decennia enorm zullen stijgen. De VS raken door hun beleidsinstrumenten heen.'' Daarom richt Greenspan de laatste tijd eindelijk zijn aandacht op het begrotingstekort – aan de late kant, gezien zijn steun aan alle belastingverlagingen die ertoe hebben geleid.

In zijn toespraak van afgelopen donderdag heeft hij erop gewezen dat ,,de neiging van mensen tot grillig, veelal irrationeel gedrag'' soepele economische overgangen ,,in de weg staat''. Laten we hopen dat de komende paar jaar niemand al te grillig gaat doen.

Fareed Zakaria is columnist voor Newsweek.

© Newsweek