Zet even koffie en doe de afwas

Meer dan 80 procent van alle leerkrachten in het basisonderwijs is vrouw, slechts twintig procent is leidinggevend. Nu ze `de baas' zijn, worstelen ze met hun leiderschap. Ze hebben zich georganiseerd.

Hoe blijf je overeind als er op de man wordt gespeeld, vraagt een schooldirectrice zich hardop af. En hoe zeg je de ander hoe je het wil hebben? vraagt een andere collega van haar. ,,En hoe eis ik meer tijd op om de dingen op mijn manier te doen?''

Vrouwelijke schoolhoofden worstelen, zo werd gisteren tijdens de eerste bijeenkomst van de Landelijke Kwaliteitskring Vrouwelijke Schoolleiders (LKVS) in Nieuwegein duidelijk, met hun vrouwelijke leiderschap. De LKVS volgt op een oproep op het internet. ,,Sinds drie jaar ben ik schoolleider op basisschool `de windroos'in Geldrop, Noord-Brabant. Het bestuur waartoe de school behoort, Stichting de Eenbes, telt 21 scholen. De scholen worden voor het overgrote deel geleid door mannelijke collega's,'' schreef H. van der Voort in februari op het internet. Meer dan honderd basisschooldirectrices gaven in één week tijd gehoor aan haar oproep om bij elkaar te komen.

Hoewel meer dan 80 procent van alle leerkrachten in het basisonderwijs vrouwelijk is, heeft circa 20 procent van hen een leidinggevende functie. Maar echt de baas zijn deze vrouwelijke bestuurders nog lang niet. De vrouwen in Nieuwegein zijn weliswaar directeur, maar ze werken bijna allemaal onder een mannelijke algemeen directeur, die meerdere basisscholen aanstuurt. Boven die algemeen directeur bevindt zich een bestuur, dat eveneens vrijwel alleen uit mannen bestaat.

De vrouwelijke schooldirecteuren klagen over ,,subtiele dingen'' binnen een organisatie die vaak ,,niet zichtbaar'' zijn, maar die de vrouwen wel belemmeren om de hoogste baan te bemachtigen. Een directrice kaartte het probleem eens aan bij haar algemeen directeur. Hij zou hebben gezegd: ,,Dat kan jij niet, alleen naar het bestuur toe gaan.''

,,We zijn altijd bezig geweest met de verwachtingen van leidinggevende mannen. Ze zijn gericht op prestaties, wij willen coachen en begeleiden'', verklaart een directrice. Misschien, zeggen de vrouwelijke bestuurders, laten zij zich te makkelijk de kaas van hun brood eten. ,,Mannelijke directeuren komen binnen en zeggen `zet jij even koffie en doe je de afwas?' En wij doen dat.''

Vrouwen in het bedrijfsleven willen pleasen, terwijl een leider hoort te zeggen hoe hij het wil hebben, zegt zakenvrouw Y. Eijgenstein tegen de groep directrices. Eijgenstein, de zakenvrouw van het jaar 1997, schreef het boek Happy Worker dat gaat over de vrouwelijke manier van leidinggeven. Volgens Eijgenstein denken veel vrouwelijke bestuurders dat mannen tegen ze zijn. Daar moeten ze van af, zegt ze. ,,Als je dat denkt, zíjn ze ook tegen je.''

Management-adviseur T. van Manen van de Algemene Vereniging Schoolleiders voor het basis- en speciaal onderwijs, denkt dat vrouwen kiezen voor de voorzichtige aanpak van besturen omdat ze uit luxe zijn gaan werken. ,,Ze vinden dat werk leuk moet zijn. Dat het iets is wat je gezellig samen doet, terwijl vrouwen in veel andere landen buitenshuis werken zien als een bittere noodzaak. Daardoor presenteren die zich harder.''

De volgende bijeenkomst van de Kring is over een half jaar. Ze willen minister Van der Hoeven (Onderwijs) uitnodigen. Ze willen van de minister weten hoe zij verschillende rollen combineert.

`Vrouwelijke bestuurders willen pleasen'