Transgene fruitvliegen onderdrukken een plaag met nepeitjes

Biotechnologen van de Universiteit van Oxford hebben mannetjes van de Mediterrane fruitvlieg genetisch zo veranderd dat zij geen nakomelingen krijgen. De mannetjes kunnen nog wel de wilde vrouwtjesvliegen in de fruitbomen bevruchten, maar de embryo's zullen het larvestadium niet halen omdat ze een dodelijk eiwit aanmaken. De onderzoekers hopen hiermee een milieuvriendelijke en goedkope bestrijdingsmethode te hebben gevonden voor de schadelijke Mediterrane fruitvlieg in de fruitteelt (Nature Biotechnology april /6 maart online)

Het verspreiden van gekweekte insecten in akkers en stallen om plagen te onderdrukken is beslist niet nieuw, en vaak ook heel succesvol geweest. Al zo'n vijftig jaar bestrijden boeren in Latijns-Amerika met steriel gemaakte mannetjes de schroefwormvlieg, een vlieg die eitjes legt in open wonden van dieren en zo infecties veroorzaakt. In Amerika wordt zo ook de roze bolworm (een rups) en de Mediterrane fruitvlieg bestreden. Afrikaanse boeren verspreiden steriele tsetse-vliegen, en in Nederland beschermen uientelers hun gewassen met steriele uienvliegen. De mannetjes worden met gammastraling steriel gemaakt. Maar deze oude, zogeheten steriele-insecten-techniek (SIT) is duur en voor maar enkele plagen geschikt. Het is bijvoorbeeld lastig precies de juiste dosis straling toe te dienen; men moet voorkomen dat de mannetjes er niet door verzwakken, maar aan de andere kant moeten wel alle mannetjes steriel worden gemaakt.

Met de transgene mannetjes van de Mediterrane fruitvlieg (Ceratitis capitata) zou de bestrijding veiliger en goedkoper zijn dan met de steriele-insecten-techniek, menen de biotechnologen. De vlieg heeft namelijk een dominant gen in zijn erfelijk materiaal gekregen dat codeert voor een dodelijk eiwit, tTA geheten. De truc is dat de vliegjes dit eiwit nauwelijks aanmaken als ze het stofje tetracycline binnenkrijgen. In de kwekerij, waar in het voer tetracycline zit, groeien ze dus gewoon. Maar hun nakomelingen in de eitjes op het fruit krijgen geen tetracycline waardoor ze snel dood gaan. De Britten hebben nu bewezen dat inderdaad vrijwel alle nakomelingen het larvestadium niet halen. De nieuwe mannetjes zijn volgens hen ook veilig. Want eenmaal buiten zullen ze gauw het loodje leggen bij gebrek aan tetracycline.

Wat nog moet blijken is of ze, wanneer ze moeten paren, even sterk zullen zijn als de wilde vliegen. Amerikaanse onderzoekers hebben vorige zomer in een eerste, nog sterk gecontroleerde veldproef met transgene roze bolwormmannetjes wel aangetoond dat althans deze transgenen buiten even fit zijn als de wilde. Maar ook als de veldproeven meteen slagen, zal het nog zeker vijf jaar duren voordat transgene mannetjesinsecten in de handel komen.