`Man in de straat kent geen andere schaker dan Garry'

De Nederlandse schaakwereld is ook verrast door het plotselinge afscheid van Garry Kasparov, volgens velen de beste speler aller tijden.

De Nederlandse zakenman én schaakliefhebber Bessel Kok noemt het besluit van Garry Kasparov ,,een briljante zet, een zet van een echte grootmeester waar ik zelf nooit op was gekomen''. Vanuit zijn woonplaats Praag zegt Kok, al meer dan twintig jaar bevriend met Kasparov, in een telefonisch vraaggesprek: ,,Garry is nu in één klap een icoon. Zoals Euwe, Aljechin en Botwinnik''.

Kok was in 1984 organisator van een Belgisch schaaktoernooi, dat voor de twintigjarige Kasparov zijn eerste evenement buiten de Sovjet-Unie betekende. ,,We zijn snel bevriend geraakt en hebben samen heel wat avonturen beleefd. Ja, ook veel ruzie gemaakt, maar altijd respect voor elkaar gehouden. Onze relatie is nooit echt verstoord geweest, ook niet toen hij bepaalde waanideeën had. Zo had hij problemen met zwarten. Gelukkig heb ik dat uit zijn hoofd kunnen praten.''

Kok noemt Kasparov ,,een lastige maar ook inspirerende leidersfiguur''. De zakenman noemt het ook een moedig besluit van de schaker. ,,Niet iedereen durft op zijn hoogtepunt te stoppen. Garry is ook te vroeg afgeschreven'', meent Kok die verwacht dat Kasparov zijn nieuwe rol anders gaat invullen dan menigeen denkt. ,,Hij speelt misschien geen toernooien en ook geen WK-cycli meer, maar hij blijft vast nog wel demonstratiepartijen spelen. De schaakwereld zal straks milder over hem oordelen.''

Kok bewaart slechte herinneringen aan Kasparovs weigering hun Grand Master Association (GMA) in 1990 te laten samenwerken met de vijandig gezinde internationale schaakfederatie (FIDE). ,,We hadden een redelijk akkoord bereikt, waarbij de GMA de leiding zou krijgen over de WK-matches. Garry weigerde echter met de FIDE samen te werken. We hebben in Murcia gestemd en Kasparov is toen opgestapt. Hij liet mij met de gebakken peren achter. Later heeft hij, tijdens een diner in Praag, toegegeven dat hij een strategische fout had gemaakt, om dat vervolgens weer te herroepen. Typisch Garry, heel onberekenbaar.''

Loek van Wely, vijfvoudig Nederlands kampioen, speelde vijf keer een officiële partij tegen zijn schaakheld. ,,Ik heb één keer remise kunnen spelen'', zegt de 32-jarige Tilburger in alle bescheidenheid. ,,Tegen Kasparov spelen was anders dan tegen Anand spelen. Ik keek ook anders tegen hem aan, omdat hij mijn held was. Ik was meer timide achter het bord, speelde minder open dan anders. Hij intimideerde mij, alleen al door zijn verschijning.''

Van Wely zegt als schaker sowieso te zijn beïnvloed door Kasparov. ,,Ik wil de zaak ook blijven pushen, ben erg ambitieus. Die trekjes heb ik van hem geleerd, zonder meer. Iedereen heeft van hem geleerd, hij bepaalde de richting. Hij was z'n tijd vooruit met trainingskampen in de zomer om fit te blijven. Erg professioneel én erg impulsief. ''

Volgens Van Wely was de schaker Kasparov ,,minder nors dan de buitenwereld denkt''. Hij geeft toe als bewonderaar niet helemaal objectief te zijn. ,,Ik heb nooit problemen gehad, misschien wel omdat ik nooit van hem heb kunnen winnen. Wel werd hij meer bewonderd dan geliefd. Hij deed wel eens aan intimidatie en deed tegen Judit Polgar een keer een zet terug. Maar voor mij blijft hij de allergrootste. Ja, Kasparov was beter dan Fisher.''

Jeroen van den Berg, organisator van het Corus-toernooi, heeft ,,wisselende ervaringen'' met de man die drie keer deelnam aan het topevenement in Wijk aan Zee en ook drie keer tot eindwinnaar werd uitgeroepen. Van den Berg: ,,Ik was vorige week op bezoek in Linares (waar Kasparov donderdag zijn afscheid bekend maakte, red.) en heb hem nog gevraagd of hij volgend jaar naar Wijk aan Zee wilde komen. Hij hield toen de deur nog op een kier.''

Van den Berg over de wisselende stemmingen van Kasparov in 1999, 2000 en 2001: ,,Het eerste jaar vond hij alles prachtig. Het tweede jaar was hij heel chagrijnig. Niks deugde van Nederland en de organisatie. Hij wond zich ook enorm op over het feit dat de publieksprijs aan hem voorbij ging, hoewel die in Wijk aan Zee eigenlijk nooit naar de winnaar gaat. Volgens hem getuigde het van gebrek aan respect. Ik dacht eerst dat hij het niet meende, maar dat deed hij wel. Het derde jaar was hij weer wat milder gestemd, maar niet zo vrolijk als in zijn eerste jaar.''

Van den Berg was ,,enorm teleurgesteld'' dat Kasparov zich in 2002 ,,een week voor aanvang met griep afmeldde'' bij de organisatie. Een voorkeursbehandeling is hem trouwens nooit ten deel gevallen. ,,Hij zat in hetzelfde hotel en liep net als ieder ander naar de speelzaal. Het enige privilege was zijn startgeld. Nee, bedragen noem ik niet, maar verhoudingsgewijs zat hij twee keer zo hoog als de andere topschakers. Hij verdiende het ook, niemand anders had zo'n uitstraling. Zijn problematische karakter gaf extra jus aan het toernooi.''

Vriend, zakenman en schaakliefhebber Bessel Kok verwijst in dit verband naar de man in de straat. ,,Iedere schaakleek denkt dat Garry nog steeds wereldkampioen is. De namen van de echte kampioenen kunnen ze niet eens spellen.''