Laten we een virtuele baby maken

Internet kost kinderen hun zakgeld en vele uren vrije tijd, die ze er graag aan opofferen. Game-makers en andere internetbedrijven profiteren.

`Mijn zoon van 14 heeft een `gratis' domeinnaam aangevraagd voor één maand en heeft dit niet aangetekend opgezegd binnen een maand. Hij heeft gezegd dat hij 18 jaar was, maar is dit niet. De provider zegt nu dat we er een jaar aan vast zitten voor 20 euro per maand. Wat kan ik doen?'

Aldus een vader op de website mijnkindonline.nl, opgezet door provider Planet Internet en de website Ouders Online. Ouders uiten hier hun zorgen over het internetgebruik van hun kinderen: `Mijn zoon is acht jaar en surft naar sekssites.' `Is mijn kind strafbaar wanneer hij plaatjes van Nijntje op zijn homepage zet?' `Onze dochter chat zich suf en slaapt te weinig.' `Mijn zoon wil de onthoofding van Nick Berg op internet bekijken.'

Dat het nog erger kan, blijkt uit berichten uit Azië. In Korea viel onlangs een `game-dode' na 86 uur achter elkaar gamen. In Japan zouden, op 128 miljoen inwoners, 1,3 miljoen hikiko mori wonen, jonge game-verslaafden die zich terugtrekken uit de maatschappij en in hun eigen virtuele wereld leven.

Zover is het in Nederland niet, maar ook hier is internet hét medium van de tweens, de groep jongeren van 9 tot 14 jaar. Bij een online-onderzoek van marketingbureau Kaboem begin dit jaar gaf 87 procent van 2.500 jongeren aan elke dag online te zijn. 47 procent is dagelijks meer dan drie uur aan het internetten. Volgens Kaboem zijn de voornaamste bezigheden MSN'en (chatten via Microsoft Nederland), games spelen en muziek downloaden. Is de populariteit van internet een spontaan verschijnsel of worden Nederlandse kinderen via allerlei marketing-trucs tot het gebruik van internet verleid?

,,Dat MSN'en zo populair zou worden onder jongeren hebben wij in alle eerlijkheid nooit zien aankomen'', zegt marketingmanager Marc Hoenke van Microsoft Nederland in Schiphol-Rijk, waarbij 400 mensen werken. ,,Toen in 1999 de eerste MSN-site opende, was het in eerste instantie bedoeld voor de `zakelijke' markt. Vervolgens werd het omarmd door 13- tot en met 17-jarigen.'' MSN Nederland doet niets om kinderen te lokken, zegt Hoenke. ,,MSN is slechts een instrument. Het wordt leuk gemaakt door de mensen die `op de chat' zitten; jij en je vrienden. De software vermaakt jou niet, je doet het zelf.'' Zo ontwikkelden Nederlandse MSN'ers zelf een chat-taal met rare schermnamen en emoticons, tekentjes waarmee je je gemoedstoestand aangeeft. Keerzijde: het pesten. Tieners pesten elkaar op internet makkelijker en grover dan via direct contact, bleek onlangs uit een onderzoek van Planet Internet onder 500 jongeren van elf tot en met vijftien jaar. Kinderziektes

Bedrijven die recenter op de markt zijn verschenen, gaan geraffineerder te werk dan MSN Nederland. Zo werd in 2004 de Nederlandse website van `Habbo Hotel' geopend. Hierop kun je een poppetje aanmaken dat op jezelf lijkt en waar je meubels, kleding en huisdieren voor koopt. ,,Habbo Hotel heeft 1,3 miljoen ingeschreven gebruikers en we hebben maandelijks 500.000 bezoekers met de gemiddelde leeftijd van 15 jaar'', zegt Christiaan Batist, countrymanager van Habbo Nederland, een dochteronderneming van Telegraaf Tijdschriften Groep (TTG) met vijf werknemers.

Aan dit resultaat ging een vertaalslag vooraf, omdat het spel van origine Fins is. Nederlandse Habbo's spreken Nederlandse jongerentaal. ,,Met veel Engels en chat-afkortingen, net als in het echt'', zegt Batist. ,,Heel belangrijk, want als je niet weet dat met de vraag `ASL?' wordt bedoeld: `age, sex, location?', dan sla je bij jongeren de plank finaal mis.'' Daarnaast probeert Habbo bezoekers op allerlei manieren vast te houden. Zo organiseert de `hotelmanager' regelmatig Quests (speurtochten door het hotel). Ook zijn er actuele activiteiten voor bezoekers, zoals vorige maand een wedstrijd Valentijnsgedichten schrijven.

Het Amsterdamse internetbedrijf Media Republic heeft sinds een jaar de game Eccky in ontwikkeling. Hierbij is het de bedoeling dat je een andere gamer uitnodigt samen een virtueel kindje te maken, dat je vervolgens samen in 18 dagen laat opgroeien tot volwassene. ,,Er werken nu 20 mensen aan'', zegt Yme Bosma, businessmanager van Eccky. ,,Over enkele maanden gaan we online.'' In een eerste testfase halen gamers de kinderziektes er nu uit. Hier wordt een duidelijk sekseverschil zichtbaar, meldt Bosma: ,,Meisjes zijn urenlang bezig Eccky aan en uit te kleden, ze zien 'm als een soort pop. Terwijl jongens in de test Eccky meer als een game bekijken: hoe snel kan ie dood?''

Bij MSN zijn de inkomsten uitsluitend afkomstig van banners van bedrijven, die in beeld komen als de website wordt bezocht. Bij spellen als Habbo Hotel en Eccky moet het meeste geld verdiend worden aan de gebruikers. De Habbo-munteenheid `credits', die kinderen kunnen kopen via het beltegoed van hun mobieltje of met de vaste telefoonlijn, kosten 14 tot 18 cent per stuk. Habbo'ers geven volgens de producenten gemiddeld zeven euro per maand uit aan het spel. De aanschaf van een Eccky gaat volgens Yme Bosma tussen de één en anderhalve euro kosten. Daarnaast krijgen adverteerders daar de mogelijkheid tot `geïntegreerd adverteren'. Je kunt voor je Eccky straks bijvoorbeeld een hier niet nader te noemen energy-drink kopen. Of je koopt een – piep! – spijkerbroek en sneakers van merk X, om je Eccky `op de hippen'. Een vondst, vindt Bosma. ,,Omdat de reclame op deze manier net zo geïntegreerd is in het spel als in het echte leven, irriteert het de speler niet. Zelf draag je immers ook merkkleding.'' Ook in het Habbo Hotel vind je `advertenties' voor producten als cornflakes, mobiele telefoons of de Hitkrant en de Cosmo-girl. Game Academy

Tot nu toe zijn er nog nauwelijks games van eigen bodem. Amerika, Japan en Groot-Brittannië beheersen de markt. Media Republic bracht vorig jaar samen met de enige Nederlandse producent Guerrilla in Amsterdam Killzone uit. Dit schietspel dat zich afspeelt in een wereld van planetaire kolonisatie is de eerste Nederlandse game van naam. Maar de game-industrie kan een boost verwachten als in augustus volgend jaar de NHTV Game Academy in Breda zijn deuren opent. Deze hbo-opleiding, een initiatief van speluitgever Playlogic en de gemeente Breda, streeft ernaar jaarlijks negentig studenten les te geven in conceptontwikkeling, techniek, ontwerpen en marketing voor computerspellen. De Utrechtse Hogeschool voor de Kunsten begon al WANNEER de opleiding Game Design & Development. Volgend jaar studeren de eerste twintig studenten af.

,,Fanatieke gamers willen zelf games maken'', zegt docent Jeroen van Mastrigt, hoofd van die opleiding. ,,Zij denken te weten hoe het moet en – ook niet onbelangrijk – hoe het niet moet.'' Daarnaast voelt de game-generatie zich aangetrokken tot de glamourwereld achter de spelletjes, zegt Van Mastrigt. Zo worden gamers en game-journalisten door producenten naar de VS of Japan gevlogen, om onder het genot van lekker eten en drinken voor het eerst een nieuwe game te mogen spelen. ,,Een game ontwikkelen is duur en de concurrentie is moordend, dus doen producenten álles voor goede `ratings'.'' Vergelijkbaar met de filmwereld, volgens Van Mastrigt: ,,Of beter: de autohandel. Met het verschil dat games nog tijdens de ontwikkeling worden getest op `playability', want het allerbelangrijkste is dat een game `lekker speelt'. Die tests worden gedaan door hard-core gamers, zoals mijn studenten.''

Game-makers vinden het onterecht dat games vaak negatief in het nieuws komen. ,,Iedereen focust zich veel te veel op internetverslaving, `game-doden' en andere extreme gevallen die alleen in Azië voorkomen'', zegt Yme Bosma van Media Republic. Hij wijst op educatieve toepassingen van internet en games. ,,`Game based learning' is in opkomst. Bij een spel als `Colosseum' leer je bijvoorbeeld over de Romeinse tijd.'' Een aantal Amerikaanse en Nederlandse scholen heeft volgens Bosma al interesse getoond in Eccky. ,,Bij het `verwekken' en `opvoeden' van een Eccky gaat het over biologie en genetica, maar ook over sociale structuren. Het spel is zeker geschikt om kinderen te leren over verantwoordelijkheid en opvoeding.''

Aan de Universiteit Utrecht is een `game-maker' ontwikkeld (www.cs.uu.nl/people/markov/gmaker), waarmee kinderen hun eigen game kunnen maken. ,,Zo leren ze spelenderwijs hoe wiskundige processen werken'', zegt HKU-docent Jeroen van Mastrigt. ,,Ook blijkt uit onderzoek dat gamers een beter reactievermogen hebben, wat weer handig is als je je rijbewijs gaat halen.''

Wel is het noodzakelijk dat ouders zich laten bijscholen over internet, meent Van Mastrigt. ,,Als ouder kun je beginnen de verantwoorlijkheid niet aan je kind over te laten. Kijk mee, denk mee, speel mee!'' De Habbo-helpdesk krijgt per dag 400 mailtjes en telefoontjes. Daar zijn ook klachten van ouders bij die het niet goed vinden dat hun kind al z'n beltegoed uitgeeft aan Habbo Hotel, zegt countrymanager Christiaan Batist. ,,Dan leggen we netjes uit dat wij simpelweg concurreren met ringtones of sms'jes.'' Heel af en toe wordt een onderzoek ingesteld. ,,Bijvoorbeeld voor een vader die zich bij zijn baas moest verantwoorden voor de 91 euro aan sms'jes die met zijn zakelijke telefoon waren betaald. Bleek dat hij zijn mobiel in zijn jaszak bewaarde, waar zijn zoontje 'm iedere zaterdagnacht uitviste om er credits mee te kopen. Ik geloof dat hij nog steeds de auto wast!''

Om problemen voor te zijn, heeft Habbo Hotel de limiet voor uitgaven aan het spel vanaf het begin op tien euro per week gesteld. MSN-marketingmanager Marc Hoenke vindt dat nog altijd ,,veel te veel''. ,,Dit type inkomsten wordt wat ons betreft bij de verkeerde partij vandaan gehaald.'' Op MSN Messenger staat, voor wie het aanklikt, voorlichting over veilig internetten, zoals dat je nooit je telefoon- of bankrekeningnummer aan een andere chatter moet geven. ,,En soms kan het advies nog veel simpeler zijn'', zegt Hoenke. ,,Het ding kan ook uit.'' Game over.