Kabinet hakt knoop door over nieuwe WAO

De ministerraad stemde gisteren in met de plannen voor de nieuwe WAO. Een mijlpaal voor minister De Geus, bereikt ondanks de bezwaren die de verzekeraars op het laatste moment opwierpen.

Vrijdagmiddag vijf uur. Minister De Geus (Sociale Zaken en Werkgelegenheid, CDA) nipt in perscentrum Nieuwspoort aan zijn glas water alsof het champagne is. Hij heeft dan ook iets te vieren. De ministerraad heeft hem zojuist groen licht gegeven voor de nieuwe WAO. Het wetsvoorstel mag, na maandenlang sleutelen, naar de Tweede Kamer. Als die niet te veel dwarsligt, kan de nieuwe wet in 2006 worden ingevoerd.

Vandaag, zaterdag, is het precies een jaar geleden dat het kabinet instemde met de hoofdlijnen van De Geus' plan voor de nieuwe wet Werk en Inkomen naar Arbeidsvermogen (WIA). Besloten werd toen dat die uiteen zal vallen in twee delen: de regeling Inkomensvoorziening Volledig Arbeidsongeschikten (IVA) en de regeling Werkhervatting Gedeeltelijk Arbeidsgeschikten (WGA). De eerste is een uitkering voor werknemers die volledig en duurzaam arbeidsongeschikt zijn. De IVA zal net als de huidige WAO worden uitgevoerd door het Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen (UWV).

Dat het een jaar heeft geduurd voor het kabinet de knoop kon doorhakken over de nieuwe WAO, komt vooral door de WGA, de nieuwe loonaanvullingsregeling voor gedeeltelijk arbeids(on)geschikten. De sociale partners hadden deze regeling liefst volledig geprivatiseerd gezien, omdat zij verwachten dat verzekeraars een grotere financiële prikkel zullen voelen dan het UWV om gedeeltelijk arbeidsongeschikte werknemers uit de uitkering en aan het werk te helpen. Het kabinet besloot een jaar geleden echter tot een `hybride' structuur, of zoals minister De Geus zegt: ,,Het beste van twee werelden.'' Werkgevers zouden vanaf volgend jaar zelf mogen kiezen wat zij doen: het risico op gedeeltelijke arbeidsongeschiktheid bij het UWV laten, onderbrengen bij een private verzekeraar of zelf dragen.

Rond de jaarwisseling bleek dat het UWV op uitvoeringsproblemen stuitte. Dit overheidsorgaan zou net als de private verzekeraars gedifferentieerde premies gaan heffen, waarbij werkgevers met een laag arbeidsongeschiktheidsrisico minder premie betalen en werkgevers met een hoog risico meer premie. Het UWV stelde een jaar extra nodig te hebben om deze berekeningen uit te kunnen voeren. De nieuwe WAO zou dan pas in 2007 ingevoerd kunnen worden. Werkgevers en vakcentrales wilden daar echter niet van horen, omdat dit een kettingreactie teweeg zou brengen waarbij andere afspraken op de lange baan geschoven zouden worden.

Achter de schermen werd gezocht naar oplossingen, waarbij volgens ingewijden zeker vijftien varianten de revue passeerden. Dinsdagavond organiseerde het kabinet een overleg met sociale partners, UWV en verzekeraars. Daarbij werd afgesproken de premiedifferentiatie een jaar uit te stellen. Alle werkgevers betalen het UWV volgend jaar dezelfde basispremie voor de IVA met een toeslag voor de WGA. Wie kiest voor een private verzekeraar betaalt daar ook WGA-premie aan. De dubbel betaalde WGA-premie wordt achteraf, in 2007, gerestitueerd via de Belastingdienst, die verantwoordelijk wordt voor de premie-inning.

De problemen zijn daarmee nog niet van de baan. De verzekeraars stellen dat er geen `gelijk speelveld' is waarop zij met het UWV kunnen strijden om de gunst van de werkgevers. Verzekeraars moeten kapitaal reserveren om tien jaar lang toekomstige uitkeringen te kunnen betalen. Dit moeten ze doorberekenen in de premies. Het UWV, dat met een omslagstelsel werkt, hoeft dat niet.

Het kabinet stelde dinsdagavond voor het UWV een toeslag te laten heffen bovenop de WGA-premie. Daarmee zou het premieverschil tussen het UWV en de verzekeraars voor de helft overbrugd worden. De verzekeraars reageerden gematigd enthousiast, maar wachtten met een definitieve reactie tot zij de effecten hiervan hadden berekend.

Donderdagavond, aan de vooravond van de ministerraad, werd duidelijk dat het voorstel voor hen niet voldoende was. In een brief aan het kabinet schreven zij dat het premieverschil niet voor 50 maar 80 procent overbrugd moet worden. De WGA-premie, inclusief toeslag, van het UWV zou in het kabinetsplan om en nabij de 0,5 procent komen te liggen, terwijl de gemiddelde private premie uitkomt op 0,93 procent. Voor de werkgevers wordt het zo niet aantrekkelijk om bij het UWV weg te gaan.

Welke financiële gevolgen een en ander heeft voor werkgevers en werknemers, valt nog moeilijk te zeggen. De huidige basispremie van 5,5 procent van de loonsom wordt betaald door de werkgever. In het nieuwe stelsel gaan werknemers meebetalen, maar alleen aan de WGA. Het kabinet kondigde gisteren aan dat de basispremie voor de IVA in elk geval lager wordt. Dat moet de toeslag van het UWV compenseren.

Minister De Geus liet zijn feestvreugde gisteren niet verstoren door het getouwtrek over de premiestelling. Hij heeft mr. A.W. Kist, voorzitter van het College van Bestuur van de Universteit van Leiden en voormalig directeur-generaal van de Nederlandse Mededingingsautoriteit (NMa), verzocht om binnen vier tot zes weken advies uit te brengen. Daarmee hoopt hij de verzekeraars er toch van te kunnen overtuigen dat er voor hen een interessante markt in het verschiet ligt.