Het nieuwe Oranjegevoel

De envelop met de WOZ-taxatie heeft voor commotie gezorgd in heel wat buurten. Ongehoorde stijgingen en vreemde prijsverschillen met de buren hebben al geleid tot menig wijkbijeenkomst. Want samen actievoeren tegen de gemeente loont.

Saamhorigheid in wijken en buurten ontstaat soms als Oranje het opneemt tegen een gezamenlijke tegenstander. Dezer dagen heerst in nogal wat wijken in steden en dorpen opnieuw een soort Oranjegevoel. Maar nu met de gemeente als gemeenschappelijke vijand. ,,Het is ongehoord wat de gemeente zich veroorlooft'', foetert Erik de Groot uit Nieuwegein. Hij heeft het over de officiële taxatie van zijn huis. En niet alleen van zijn huis, maar van de hele buurt Batau-noord in Nieuwegein.

De zogenoemde WOZ-taxatie zal twee jaar lang de basis van de jaarlijkse aanslag in de gemeentelijke onroerendezaakbelasting vormen en ook gelden voor het eigenwoningforfait in de inkomstenbelasting. De taxaties worden in grote massa's door computers gefabriceerd. Dat kan fout gaan, bijvoorbeeld als de ingevoerde gegevens over zaken als oppervlakte en ligging niet kloppen of als het computerprogramma, dat de berekeningen uitvoert, constructiefouten bevat. Het is dan best mogelijk dat het niet alleen voor één huis verkeerd loopt, maar dat een hele straat of zelfs de complete wijk een verkeerde waardering in de bus krijgt.

Zoals in Nieuwegein. De Groot: ,,We wonen in een kleine wijk en we kennen elkaar. Iedereen is boos en iedereen tekent bezwaar aan, zelfs degenen die relatief laag zijn getaxeerd.'' Zijn bezwaren zijn talrijk. ,,Een huis dat een jaar te koop heeft gestaan, is in april uiteindelijk voor 355.000 euro verkocht. De gemeente beweert nu doodleuk dat het huis ruim een jaar eerder 413.000 euro waard was. Ook zijn huizen middenin een rij voor vrijwel dezelfde waarden getaxeerd als de hoekwoningen met veel meer grond. Dat kan dus nooit.''

En zo heeft de vervroegd uitgetreden marketingadviseur nog veel meer voorbeelden. Ze staan in de informatiebrief die zijn wijkgenote en medeactievoerster Jacqueline Verbeek beschikbaar heeft voor iedereen die hem maar wil lezen. ,,Het gaat ons er niet om mensen op te stoken om bezwaar aan te tekenen, maar we willen wel de goede informatie verspreiden'', aldus Verbeek, tevens fractievoorzitter van Leefbaar Nieuwegein.

Het volksopstandje in Nieuwegein is niet uniek. Ook in een Amsterdamse wijk nabij het World Trade Center is de saamhorigheid opgebloeid tot hoogten die zelfs tijdens het Europees kampioenschap voetbal niet werden bereikt. Terwijl de verkoopprijzen van huizen in een bepaalde straat maar net de vijf ton bereiken, kwamen de WOZ-taxaties steevast uit op meer dan zeven ton. En dat naar het prijsniveau op 1 januari 2003, de vaste peildatum voor alle WOZ-taxaties.

Mogelijk is de fout in Amsterdam terug te voeren op een gemeentelijke computer die in de war is geraakt, omdat in een gebied dat hemelsbreed op 100 meter afstand ligt, de prijzen door bijzondere omstandigheden bovenproportioneel zijn gestegen. De computer heeft het uitzonderlijke karakter van die prijsstijgingen niet onderkend. Overigens kunnen de gemeenten in dergelijke omstandigheden op eigen initiatief alle taxaties in de getroffen straat herzien. Dan worden ook de huizen meegenomen van de mensen die om een of andere reden niet (tijdig) bezwaar hadden aangetekend. Daar kan men niet op vertrouwen, het is dus zaak zelf tijdig een bezwaarschrift in te sturen als er met de taxatiewaarde iets mis is.

Daarbij komt enige coördinatie tussen de buurtbewoners wel van pas. De een kan de motivering van het bezwaarschrift goed op papier krijgen, de ander kan verduidelijkende foto's maken, een volgende stelt zijn huiskamer beschikbaar voor een bijeenkomst. Maar wacht niet te lang met dergelijke initiatieven: een bezwaarschrift moet u indienen binnen zes weken na de datering van de WOZ-beschikking; de motivering kunt u er overigens later achteraan sturen.

Lang niet overal bereikt een buurtinitiatief de organisatiegraad zoals die in Nieuwegein. Een greep uit de initiatieven aldaar: het organiseren van bijeenkomsten in vijf verschillende buurthuizen (in de eerste al met meer dan honderd bezoekers), het bemannen van een informatiestand op de markt, het opzetten van een website, het via een e-mail kettingbrief verspreiden van een informatiesetje met lokale misstanden, het aanleggen van een database met gegevens van de huizen in de wijk, het innen van vrijwillige bijdragen om alles te bekostigen en het inschakelen van het plaatselijke huis-aan-huisblad Ons Nieuwegein.

Dergelijke burgerinitiatieven steunen op kennis van zowel officiële als informele organisaties. In Nieuwegein is men erg te spreken over de officiële toezichthouder op de gemeentelijke taxaties, de in Den Haag gevestigde Waarderingskamer. Die heeft ondershands veel nuttige tips gegeven aan de actievoerders. Ook de Vereniging Eigen Huis heeft waardevolle adviezen voor buurtacties beschikbaar, zij het alleen voor leden. Als landelijk aanspreekpunt voor plaatselijke burgerinitiatieven fungeert de Renkummer Henk Sweers. Hij is ervaringsdeskundige: vier jaar lang leidde hij in zijn gemeente een van de eerste protestbewegingen tegen de toenmalige waarderingen op basis van de Wet Onroerende Zaken. Het liep uit op een verbeten strijd, die werd uitgevochten tot aan de Raad van State. Met succes. De sfeer is sindsdien opgeknapt: ,,De contacten met de gemeente zijn inmiddels prima. Er wordt naar elkaar geluisterd en de omgang is respectvol'', aldus Sweers.

Ondanks alle lokale commotie heeft de Vereniging van Nederlandse Gemeenten de indruk dat de hele operatie veel soepeler verloopt dan bij de laatste taxatieronde, vier jaar geleden. Op veel plaatsen kunnen de bewoners hun taxatiegegevens via internet inzien en bijna overal zijn modelformulieren beschikbaar om bezwaar tegen te hoge taxaties aan te tekenen. Bovendien werpen de buurtinitiatieven vruchten af: via een informele straat- of wijkvertegenwoordiging heeft men een betere entree bij ambtenaren en politici van de gemeente dan als individuele bewoner. Bovendien krijgen huiseigenaren die de koppen bij elkaar steken sneller inzicht in de manier waarop de computer aan de slag is geweest bij de taxaties: iedereen die een WOZ-beschikking heeft ontvangen, kan waardegegevens van maximaal negen andere panden opvragen. Dus tien mensen die het samen slim aanpakken, kunnen de gegevens van bijna honderd huizen in handen krijgen en zo zwaktes opsporen in de methodiek die de gemeente voor waarderingen hanteert. Misschien worden dakkapellen onjuist in de waarde verwerkt, zijn verschillen in de tuinen genegeerd of is er systematisch geen aandacht voor de staat van onderhoud. Ook een speurtocht in de openbare verkoopgegevens die het Kadaster bijhoudt, pakt goedkoper uit als men gecoördineerd aan de slag gaat.

Of al die inspanning de moeite waard is, valt eenvoudig na te gaan op de internetsite van de Vereniging Eigen Huis. Daar kan men het financiële voordeel van een lagere WOZ-waarde berekenen. De eigenaar van het eerder genoemde huis dat april vorig jaar 355.000 euro waard was, maar werd getaxeerd op 413.000 euro, schiet er jaarlijks 500 euro aan inkomstenbelasting en onroerendezaakbelasting mee op als zijn bezwaarschrift succesvol is. Bij een waardeverschil van 12.500 euro is het voordeel geslonken tot amper 60 euro, terwijl de betrokkene voor een kleiner waardeverschil niet eens bezwaar mag aantekenen, omdat de wet een foutmarge van pakweg 5 procent acceptabel acht. Als alle ophef in de buurt alleen maar gaat om het effect van een dakkapel meer of minder, dan is een buurtbijeenkomst eerder gezellig dan nuttig; echte winst zit er dan niet in. Maar ook dat hoort bij het Oranjegevoel.

Websites

Nog meer handige websites voor mensen die acties overwegen zijn:

Waarderingskamer: www.waarderingskamer.nl (met discussieforum)

Vereniging WOZ gedupeerden in Renkum: www.wozgedupeerden.nl

Vereniging Eigen Huis: www.eigenhuis.nl/woz (met discussieforum)

Burgerinitiatief in Nieuwegein: www.pen.nl/woz