Goedkoop wonen in BoKlok

Waar vinden starters en jonge gezinnen nog een huis? Woninginrichter Ikea bouwt in heel Europa goedkope houten huizen onder de naam BoKlok. De klant hoeft niet zelf aan de slag met schroeven en een inbus-sleuteltje: dat doen de bouwvakkers.

Hilja Korkalainen en haar man waren ten einde raad. Al sinds de geboorte van hun eerste dochter Emma, in 2001, woonden ze in Stockholm in een naar hun smaak veel te klein appartement. Een woonkamer inclusief keuken en één slaapkamer, dat was het. Toen werd Korkalainen, lerares op een basisschool, opnieuw zwanger. Nog een kind erbij was teveel van het goede voor zo'n appartement, vonden zij en haar man. Maar zo makkelijk was een nieuw huis niet gevonden. Sterker nog: al sinds de geboorte van Emma waren ze aan het zoeken. Totdat ze via-via van BoKlok hoorden, Zweeds voor `slim wonen' en een product van Ikea.

Een heel huis? Van Ikea?

De wereldwijd opererende huis-, tuin- en keukeninrichter verkoopt sinds enkele jaren samen met een van Europa's grootste bouwbedrijven Skanska complete houten woningen. Eerst alleen in Zweden, toen dat aansloeg al snel in heel Scandinavië en sinds vorige maand ook in Groot-Brittannië. Inmiddels staan op 45 plaatsen in Europa meer dan 2.000 BoKlok-huizen.

Op grote schaal geprefabriceerd en in de inrichting eenvoudig gehouden, dus goedkoop. Het sloot perfect aan op de in heel Europa almaar groeiende vraag naar goedkope huizen. In heel West-Europa daalt het gemiddeld aantal bewoners per huis, terwijl de nieuwbouwproductie van kleinere woningen sterk daalde. Net als nu in Nederland was – en blijft – ook in Zweden de aandacht van bouwers verschoven naar de meer profijtelijke bouw van duurdere woningen en blijven huurders van goedkopere woningen zitten waar ze zitten.

Het onvermijdelijke gevolg: starters op de woningmarkt, alleenstaanden en jonge gezinnen kunnen geen kant meer op. Er zijn gewoon geen huizen beschikbaar. In Nederland zijn, zo schatten de deskundigen, 200.000 mensen op zoek naar een goedkoop huis. Ikea zegt dat er nog geen harde plannen zijn het product ook hier te introduceren: de marges zijn dun, Ikea verkoopt liever eerst veel huizen op één plaats om de kosten te drukken. Maar het succes smaakt naar meer.

De verkoop van Ikea-appartementen is voor nu, gemeten naar de toenemende bouwproductie en de afzetmarkt die almaar groeit, geslaagd. Voor elk nieuw BoKlok-huis zijn gemiddeld vijf belangstellenden. De huizen worden daarom per loting toegewezen. Korkalainen en haar gezin hadden geluk. De loting viel goed uit, voor 610.000 Zweedse kronen (67.300 euro) mochten ze het appartement kopen. Naast de deur was het alleen niet. De reis van drie kwartier vanaf Stockholm-centrum naar Råby gaat per trein en streekbus. Maar een huis is ten minste een huis, dacht Korkalainen en inmiddels hoogzwanger stond ze de vijf dagen die de bouw duurde toe te kijken. De pre-fab houten platen en het sanitair werden door Skanska-bouwvakkers in elkaar gezet. Korkalainen hielp vol enthousiasme te verhuizen en is ervan overtuigd dat haar tweede dochter door alle opwinding een maand te vroeg geboren is.

De klant hoeft voor de verandering niet zelf aan de slag met schroeven en een bijgeleverd inbus-sleuteltje: dat doen de Skanska-bouwvakkers. Elk houten complex bestaat uit zes verschillende appartementen, heeft een veranda en balkons. Volgens Ikea is voor de L-vorm gekozen om bewoners tot meer gemeenschapszin te bewegen – ze hebben hier in Råby inderdaad roosters gemaakt om gras te maaien – anderen houden het op een kostenbesparing op grond. De overgebleven ruimte wordt benut voor een gezamenlijke tuin. ,,BoKlok staat of valt met slim ruimtegebruik'', zegt Anders Larsson, directeur van het bedrijf dat Skanska en Ikea samen oprichtten. ,,Het lijkt in het grote Zweden misschien vreemd, maar ruimte in de stedelijke omgeving is schaars en de grondprijzen zijn hoog.'' Of, in de woorden van woningmarkthoogleraar en directeur van het huisvestingsinstituut van de universiteit van Uppsala, Bengt Turner: ,,Alleen voor wie in the middle of nowhere wil wonen is grond hier te betalen.''

Afgezet tegen alle nieuwe huizen die in de Scandinavische landen (en nu ook in Groot-Brittannië) jaarlijks gebouwd worden, lijkt het aantal BoKlok-appartementen verwaarloosbaar. Daarbij heerst er onduidelijkheid over hoeveel eigenlijk op de huizen wordt verdiend. Maar het zijn vooral de lage prijs en de tegendraadse manier van bouwen en verkopen, die opvallen. De klantgerichte manier van denken ligt aan dat alles ten oorsprong, stelt Larsson. In plaats van de prijs te baseren op de kosten van de woning, is andersom geredeneerd. ,,We zijn gaan kijken naar het salaris van onze doelgroep. Daarvan trokken we eten, vakantie en geld voor de kinderen vanaf. We hielden 4.600 kronen (508 euro) per maand over voor huisvesting. Ons kleinste appartement is nooit duurder dan dat.''

De BoKlok-woningen hebben geen vaste prijs, maar zijn altijd 20 tot 25 procent goedkoper dan vergelijkbare woningen in de regio. Volgens bewoonster Korkalainen is het nog sterker: voor een vergelijkbaar appartement met drie slaapkamers in de regio loopt de prijs met gemak op tot het dubbele. En dan zwijgt ze nog over de prijzen in de stad zelf.

Volgens hoogleraar Turner is BoKlok een ,,goede eerste oplossing'' voor de Europese huisvestingsproblematiek. Hij vreest wel voor een afnemend enthousiasme bij de bewoners. De huizen zijn eenvoudig geconstrueerd en klein. Belangrijker nog vindt hij de vraag of de huizen er nog staan, over tien jaar. En wat doet de prijs als de eerste bewoners wegtrekken?

Dat is Korkalainen nog lang niet van plan. Natuurlijk, door de afstand en het maar twee keer per uur langskomen van bus en trein naar de stad moet ze goed plannen. Daar staat een prima warm te houden en leuk ingericht huis tegenover, zo zegt ze.

De winkel gaf haar een waardebon van 4.000 Zweedse kronen (442 euro). Als cadeautje. De twee kasten in de kinderkamer werden ermee betaald, Korkalainen voegde daar gordijnen, een kast voor in de gang, lampen voor het hele huis en zelfs kinderspeelgoed aan toe. Alles Ikea. Haar grootste ergernis betreft de raamdecoratie, die blijft schuin hangen en zij zit uren aan de telefoon om het bedrijf er op aan te spreken. En de muren zijn niet al te dik. ,,Maar goed, als onze dochters slecht slapen, horen we dat wel meteen.''