`Goede tsaar' Poetin hoeft niemand te vrezen

Een opmerkelijk tv-optreden van de Russische president Poetin bevestigde deze week nog eens diens onaantastbare positie. Het is ook een voorbeeld van een intense pr-campagne.

Als de veiligheidsdienst FSB symbolisch het hoofd van de Tsjetsjeense rebellenleider Maschadov voor de voeten van zijn president legt, kijkt heel Rusland mee. Het is dinsdagavond, Vladimir Poetin en FSB-chef Nikolaj Patroesjev voeren een eenakter voor twee heren op. Dat is dagelijkse kost in het Russische avondjournaal. Een nerveuze bureaucraat met een aktetas bezoekt Poetins bureau. Hij neemt aan tafel plaats tegenover de president, die hem overhoort, de mantel uitveegt of opzweept tot meer actie.

Patroesjev: ,,Vladimir Vladimirovitsj, op basis van operatieve informatie kan ik verklaren dat vandaag in de Tsjetsjeense republiek, in de nederzetting Tolstoi-Joert, speciale eenheden van de FSB een operatie uitvoerden met als resultaat de dood van de internationale terrorist en leider van een bandietenformatie Maschadov. Zijn naaste medewerkers zijn aangehouden. Er waren geen verliezen onder het personeel van de FSB.''

Poetin: ,,Nikolaj Platonovitsj, er valt nog veel werk te verrichten. We moeten nieuwe initiatieven ontwikkelen om de burgers van Tsjetsjenië en heel Rusland tegen bandieten te beschermen. Verricht terstond aanvullend onderzoek en identificatie. Doe mij daarvan verslag. Als dit klopt, verstrek dan alle deelnemers aan deze operatie een staatsmedaille.''

Einde gesprek, terug naar de studio. Het is één voorbeeld van de pr-campagne die het Kremlin rond Poetin voert. Zijn voorganger Jeltsin haalde soms de camera's naar het Kremlin om een medewerker te schofferen of te ontslaan. Hij had tv nodig om te bewijzen dat hij de baas was, en soms dat hij nog leefde. Poetin gebruikt televisie om Rusland dagelijks gerust te stellen. Het Kremlin werkt als een Zwitsers uurwerk, Poetin regeert voorspelbaar, zakelijk en beheerst. Zelfs als hij de schuld op een minister afwentelt, is hij eerder ijzig en afgemeten dan boos. Om hem menselijk te houden, toont de televisie Poetin dinsdag, Vrouwendag, ook aan een diner met oorlogsveteranes. Hij kust de dames en brengt charmant verlegen een toast uit.

Poetins populariteit is een dagtaak voor het Kremlin. De afgelopen maanden daalde die licht: Poetin scoorde in peilingen `slechts' 65 procent. Ver onder van de 89 procent vlak na de bloedige gijzeling in het NordOst theater in Moskou in november 2002, toen het land zich achter de leider schaarde. En zes procent minder dan de 71 procent van eind 2004. Maar toch een fraai resultaat, gezien het annus horribilis dat Poetin achter de rug heeft.

Sinds zijn herverkiezing een jaar geleden ging weinig goed voor Poetin. In het nieuwe kabinet onder de kleurloze bureaucraat Fradkov zocht Poetin een balans tussen de machtsclans in het Kremlin: liberalen en siloviki, oude kameraden uit de geheime diensten. Een jaar later blijkt de balans zo perfect, dat de regering verlamd oogt en ministers overhoop liggen over het economische, sociale en culturele beleid.

Poetins loopgravenoorlog tegen `oligarch' Chodorkovski mondde na anderhalf jaar chaos uit in een haastig geïmproviseerde nationalisatie van delen van diens oliebedrijf Yukos. De kapitaalvlucht neemt weer toe, de economische groei blijft achter bij de verwachtingen. De kindermoord in de school van Beslan in september logenstrafte de bewering dat het Kremlin greep krijgt op de Kaukasus. De `oranje revolutie' in buurland Oekraïne kostte Poetin internationaal prestige, zijn relatie met het Westen bekoelde. En in januari leidde een knullig uitgevoerde `monetarising' van ligoti – privileges voor minder bedeelden, zoals gratis vervoer – voor het eerst in jaren tot spontaan straatprotest. De regering moest haastig bakzeil halen.

Maar Poetin blijkt een president van teflon. ,,Zeker na al die vernietigende publiciteit rond de sociale hervormingen verwachtten we een scherpe daling in zijn populariteit'', zegt Irina Poliliva van het onafhankelijke Levada peilingsbureau. ,,Dat is niet gebeurd. Poetin blijft degene op wie de Russen hun hoop stellen.'' Bij nationale trauma's als de ondergang van de onderzeeër Koersk, de NordOst-gijzeling of `Beslan' dalen Poetins cijfers in de emotie van de eerste week. Poliliva: ,,Maar daarna veert hij steevast weer op. De tweede reactie is: zijn ondergeschikten hebben hem in de steek gelaten. Goede tsaar, slechte bojaren.'' De bojaren staan er een stuk slechter voor: slechts een kwart van de Russen heeft vertrouwen in het kabinet, 18 procent in de Doema, 54 procent ziet premier Fradkov het liefst vertrekken en Poetins partij `Verenigd Rusland' verliest steeds in lokale verkiezingen.

Poliliva verklaart de hoge waardering voor Poetin door het isolement van grote delen van Rusland. ,,In het dorp hebben ze alleen twee staatszenders en een lokaal sufferdje.'' Verder ziet niemand een alternatief: geen enkele politicus wordt door meer dan 6 procent van de Russen `presidentieel' geacht. Poliliva: ,,Het Kremlin werkt hard om dat zo te houden. Iedereen die Poetin ook maar in de verte bedreigt, wordt pro-actief van het bord geveegd.'' Daarom zal oud-premier Kasjanov, die na een jaar stilte opdook om de oprichting van een adviesbureau aan te kondigen, niet gelukkig zijn dat de pers hem meteen bombardeerde tot dé liberale kandidaat in de presidentsverkiezingen van 2008.

Directeur Valeri Fjodorov van peilingsbureau VTsIOM vermoedt dat het verlies dat Poetin leed door zijn sociale hervormingen ,,binnen geplande marges is''. ,,Natuurlijk knaagt het aan zijn imago van de man die salarissen en pensioenen op tijd betaalt en periodiek verhoogt. Maar het moest er toch van komen, en dan beter in het begin van zijn tweede ambtstermijn.'' Alleen ouderen denken volgens Fjodorov nu een tikje negatiever over Poetin, bij jongeren en de opkomende middenklasse leed hij geen schade.

Oekraïne? Fjodorov: ,,Rusland is het meest geïsoleerde land ter wereld. In alle voormalige Sovjetrepublieken wil een meerderheid graag de oude banden aanhalen. De Russen niet. Die denken: we zijn een groot land, we hebben niemand nodig, laat die uitvreters in Oekraïne het zelf maar uitzoeken.'' Russen blijven monarchisten, aldus Fjodorov. ,,We geloven niet in instituties, maar in een persoon. Poetins saaiheid is de garantie dat het land niet in de chaos van de jaren negentig terugvalt. Wordt hij impopulair, dan stort alles in. Onze elite deserteert bij de geringste twijfel of ze nog in het winnende team zit.''

De permanente campagne van het Kremlin is geen overbodige luxe. Binnenkort, zo vermoedt Fjodorov, zal Poetin wel weer boven de 70 procent stijgen. ,,De dood van Maschadov is goed nieuws, de top met Bush in Bratislava ook. Poetin die van zich afbijt tegen het arrogante Washington, dat zien we graag.'' Poetins koers mag het Westen dan niet bevallen, zijn positie is onaantastbaar.