Globalisering remt consumptie en economie

,,Het lijkt of de globalisering een vergeten gewaande strijd naar Duitsland terug heeft gebracht, die van arbeid tegen kapitaal.'' Maar, zo meent het Duitse weekblad Die Zeit, ,,in werkelijkheid strijdt arbeid tegen arbeid''. Het blad schrijft dit in een apart katern, Dossier, waarin het de gevolgen van de globalisering voelbaar weet te maken. Het doet dat door van Afrika tot Azië, en van Duitsland tot Amerika mensen te portretteren in hun werk aan de productie van de Activator, het scheerapparaat van Braun.

In Ierland bijvoorbeeld, ,,gaat het de Ieren niet meer slecht genoeg om nog nieuw werk aan te trekken'', want de lonen zijn te hoog geworden. Daarom is in de Ierse vestiging van Braun in Carlow het aantal arbeidsplaatsen gekrompen van 1.350 tot 850. Dat komt doordat het reinigingsdeel van de Activator niet meer in Ierland wordt gemaakt maar in Hongarije. Dat zal niet het eindpunt zijn, want in China, in de buurt van Shanghai, hoef je maar 40 eurocent per uur te betalen voor een goede vrouwelijke arbeidskracht. Want, zo legt het blad uit, ,,globalisering is vrouwelijk''.

Het blad schetst een aantal van dit soort omstandigheden en de gevolgen ervan voor de mensen die erin werken. Westerse managers zeggen dit leven van keihard werken, zwijgen, eten en slapen te bewonderen. Maar, schrijft het blad, ,,ze houden zichzelf voor de gek. Het is niet dat leven dat ze bewonderen maar de prijzen die daarmee zijn verbonden.''

Alleen de Zweedse werknemers van Sandvik ontspringen de dans van de globalisering. Zij kennen het geheim van het speciale staal dat Braun nodig heeft voor de scheerapparaten. En Braun, een dochter van Gillette, en dus een kleindochter van Procter & Gamble, is niet de enige klant van Sandvik. De Zweedse staalspecialisten werken ook voor concurrent Philips en voor de producenten van chirurgische instrumenten als scalpels.

Maar verder is globalisering een doffe ellende, vindt het blad: ,,Op een wonderbaarlijke manier voelen alle betrokkenen zich overgeleverd aan de gang van zaken. De Chinese arbeidster moet zich voegen, evenals haar baas. De hoogste baas van Braun, die niets wist van de overname van moederbedrijf Gillette, voelt zich opgejaagd door de groothandel. En de Amerikaanse topmanager van Gillette vindt dat hij aan de verwachtingen van de aandeelhouders moet voldoen. Globalisering? Dat loopt uit op een explosie waarvoor niemand zich persoonlijk verantwoordelijk acht.''

Het uitbesteden van werk blijft al lang niet meer beperkt tot productiewerk, maar heeft zich ook uitgebreid tot de technologische vernieuwing die tot voor kort het monopolie was van de laboratoria van grote ondernemingen in de rijke landen, zoals Motorola, Dell en Philips, schrijft het Amerikaanse weekblad BusinessWeek in het omslagverhaal. Die ontwikkeling is het verst voortgeschreden in de sector elektronica, maar breidt zich nu uit naar andere sectoren. Zo heeft, schrijft het blad, het geneesmiddelenconcern GlaxoSmithKline samenwerkingsovereenkomsten met een keur aan kleine Aziatische ondernemingen die zich toeleggen op onderzoek en ontwikkeling in biotechnologie. De onderneming heeft dat gedaan om de kosten voor het op de markt brengen van een nieuw geneesmiddel te reduceren. Tot dusverre kostte dat gemiddeld 0,5 miljard dollar.

Het uitbesteden van dit soort werk is natuurlijk ook gevaarlijk, erkent het blad, omdat de uitvoerders van het werk al snel de nieuwe concurrenten kunnen zijn. Motorola verbrak onlangs het contract met het Taiwanese BenQ Corp voor het ontwikkelen en produceren van miljoenen mobieltjes, omdat de Taiwanezen deze vorig jaar onder eigen naam begonnen te verkopen op het Chinese vasteland. Dat betekent dat veel managers zich volgens het blad beginnen af te vragen welk soort onderzoek essentieel is voor het voortbestaan van de onderneming en welk soort werk geschikt is voor uitvoering door derden.

Managers? Daar heeft de 97-jarige John Kenneth Galbraith geen goed woord voor over. Ze misbruiken, zo maakt hij zich boos in het Duitse maandblad Cicero, ,,economische handelingsvrijheid als een vrijbrief om zichzelf wederrechtelijk meer inkomen en vermogen toe te eigenen''. Het wordt, vindt de bejaarde topeconoom, hoog tijd dat het management van grote bedrijven met verscherpt strafrecht te maken krijgt. Want ,,de ontvreemding van ondernemingsvermogen door managers is in strijd met het algemeen belang''. Hij meent dat dit ten koste gaat van de lagere inkomensgroepen en daarmee ook van de consumptieve bestedingen. En als daar eenmaal de klad in zit, is een recessie onvermijdelijk.

Hoe dat werkt is momenteel zichtbaar in Duitsland. Immers, schrijft het Britse weekblad The Economist, enerzijds is het concurrentievermogen van het Duitse bedrijfsleven versterkt omdat de arbeidskosten 1,1 procent lager werden door de hervormingen van de regering-Schröder. Maar anderzijds blijft de groei van de consumptie achter als gevolg van de lagere lonen. Daarom is de groei van de economie te mager om de stijging van de werkloosheid te temperen. Geen wonder dus dat de SPD samen met de oppositie zoekt naar oplossingen. Maar wie snelle resultaten verwacht zal volgens het blad bedrogen uitkomen.