Zijn wij getrouwd soms

De roman De onbekende echtgenoot van de Schots-Canadese schrijver Eric McCormack heeft een onsmakelijk goed begin. Een man koopt fruit in een dorpje `aan de equatoriale zuidwestelijke kust van San Lorenzo' en ziet dat de koopman een soort takje op zijn buik heeft waar hij aan friemelt. Zo windt hij zijn `Guinese worm' op, alsof het om een polshorloge gaat. Later wordt hem uitgelegd dat deze worm zich in elk lichaam nestelt na het drinken van ongezuiverd water. Het opvallendst aan het beest is dat hij op een gegeven moment zijn kop uit de buik van het slachtoffer steekt. De enige manier om van de parasiet af te komen is door hem langzaam aan een takje op te rollen en zo je lichaam uit te trekken. Wanneer je vier of vijf van die beesten hebt, heb je er een dagtaak aan. Bovendien gaat het meestal mis: na jaren geduldig het wormpje te hebben opgerold breekt het beest op een gegeven moment.

Behalve parasiet en beginpunt vormt de worm in deze roman ook de structuur waarmee de lezer het de komende 277 bladzijden moet doen: een verhaal dat langzaam maar zeker uit een lichaam wordt getrokken – er zijn subtielere manieren om een structuur weer te geven, maar het idee is desalniettemin effectief.

In dit vijfde boek van McCormack – zijn vorige roman First Blast of the Trumpet Against the Monstrous Regiment of Women werd genomineerd voor de Governor General's Award, het Canadese equivalent van de Booker Prize – vertelt een schrijver van Schotse cowboyverhalen het merkwaardige levensverhaal van zijn buurman, en vooral van diens moeder en haar twee echtgenoten die beiden de naam Rowland Vanderlinden dragen. Wanneer de eerste Rowland zijn vrouw tijdelijk verlaat voor antropologisch onderzoek, stuurt hij een plaatsvervanger opdat hij zelf verder kan trekken. Hoewel de vrouw aanvankelijk verbaasd is laat ze de vreemde man, die zich voorstelt als haar echtgenoot, binnen om vervolgens haar gelukkigste jaren met hem te beleven. Wie deze tweede Rowland is, komt nooit ter sprake: telkens wanneer hij iets over zijn ware identiteit wil vertellen, legt de vrouw hem het zwijgen op. De kans om erachter te komen, is verkeken wanneer de man sneuvelt in de Eerste Wereldoorlog. Jarenlang leeft ze met het geheim, maar wanneer ze op sterven ligt wil ze duidelijkheid. Ze stuurt haar zoon erop uit om de echte Rowland te zoeken en van hem te horen wie de plaatsvervanger was.

De geschiedenissen van de vrouw, de twee mannen en de zoon ontrollen zich zo langzaam maar zeker: McCormack zet de levens op een spannende, detectiveachtige manier neer. Daarnaast deinst hij niet terug voor thema's als `de grote liefde' en `de tragische dood'. Want hoe verschillend de levens ook mogen zijn, de eerste Rowland beleeft allemaal avonturen als antropoloog en ontsnapt steeds aan ziektes en ellende, terwijl de tweede Rowland zich door het leven worstelt als mijnwerker en schoonmaker – allemaal verliezen ze hun ultieme liefde op een zeer droevige manier. De moraal lijkt te zijn dat je nooit kan ontkomen aan je eenzame lot, welk leven je ook verkiest.

Balancerend tussen vertelkunst en een slappe moraal, is De onbekende echtgenoot eigenlijk een roman met twee kanten. Hij heeft daardoor iets van die Guinese worm: het gaat lange tijd goed, maar dan breekt de worm ineens weer af en is al het opwinden voor niets geweest. Enerzijds is er het spannende verhaal van een identiteitswisseling die McCormack bekwaam heeft uitgewerkt. En er is ook genoeg humor, zeker wanneer de zoon met het zoveelste wetenswaardigheidje over (fictieve) Renaissance-denkers komt. Anderzijds worden de tragische liefdes en de dood van geliefden met zoveel nadruk beschreven dat je met een uit de hand gelopen Bouquet-reeks denkt te maken te hebben. Ook sommige natuurschetsen zijn akelig, zoals deze zonsopgang: `De nachtelijke hemel was bedekt met kneuzingen van de verloren strijd tegen de dageraad – de zon piepte net over de oostelijke muur van de wereld heen'. Op dergelijke pathetische sfeerschetsen, waar het in De onbekende echtgenoot van barst, zou een verbod moeten komen.

Eric McCormack: De onbekende echtgenoot. Uit het Engels vertaald door Paul Syrier. Querido, 277 blz. €17,50