SchRÖder kan nimmer om Washington heen

Het was aanvankelijk een ietwat slaperig bijeenzijn, de jaarlijkse veiligheidsconferentie in Mün- chen, voorheen de Wehrkundetagung. Amerikaanse scherpslijpers als minister Rumsfeld hielden zich rustig en er kon zelfs enige zelfspot af: ,,Dit is de nieuwe Rumsfeld'', parafraseerde de bewindsman zijn vroegere vileine uitspraken over het `oude' en het `nieuwe' Europa. Plotseling explodeerde er toch nog een bom, de aanwezigen verbijsterd achterlatend. De Duitse minister Struck verklaarde namens zijn door griep gevelde kanselier: ,,[...] Toch is het niet langer de voornaamste plaats waar transatlantische partners strategieën bespreken en coördineren''. Hij doelde op de NAVO. Struck ging verder: ,,Hetzelfde geldt voor de dialoog tussen de Europese Unie en de Verenigde Staten, die in zijn huidige vorm noch recht doet aan de toenemende belangrijkheid van de Unie noch aan de nieuwe eisen aangaande transatlantische samenwerking.''

En om het zijn gehoor in te peperen: ,,Ik hoop dat op beide gebieden een nieuwe stimulans zal worden gegeven op 22 februari wanneer de Amerikaanse president Brussel bezoekt.''

Was nu de breuk in het ruim een halve eeuw oude bondgenootschap voor iedereen zichtbaar geworden? De eerste uren was de consternatie groot, temeer omdat niemand tevoren bleek te zijn geconsulteerd, ook president Chirac niet. Wilden de Duitsers van de NAVO af? Het deed denken aan de commotie over SchRÖders uitspraak tijdens de verkiezingscampagne in de zomer van 2002, toen de kanselier verklaarde dat Duitsland niet zou meedoen aan een gewapende interventie in Irak, zelfs niet als de VN-Veiligheidsraad zich daarmee akkoord verklaarde.

Maar uiteindelijk viel het mee. Struck vroeg om een hoogwaardig panel van onafhankelijke figuren van beide kanten van de Atlantische Oceaan dat moest helpen een oplossing te vinden. De betrokken regeringen dienden dat panel samen te stellen. NAVO-secretaris-generaal de Hoop Scheffer zei dat wat hem betrof heel goed binnen de NAVO kon worden gestudeerd op hervorming van de organisatie. Zo kwam het ook in het communiqué te staan dat de NAVO-raad op die 22ste februari publiceerde.

Er was een nabrander een dag later, toen Bush en SchRÖder elkaar in Mainz troffen. Gevraagd naar de Duitse uiteenzetting in München zei de kanselier met zijn gast te zijn overeengekomen niet voortdurend te discussiëren over meningsverschillen, maar zich te richten op punten van overeenstemming. De NAVO en de EU dienden een forum te zijn voor belangrijke internationale posities waar deze open, frank en vrij en op een hoog niveau konden worden besproken. Bush aansluitend: ,,Ik leg dit commentaar zo uit dat hij (SchRÖder) wil dat de NAVO relevant is, een plaats waar een betekenisvolle dialoog kan plaatshebben.''

De algemene indruk was ten slotte dat de Duitsers bakzeil hadden gehaald. Toch is er voldoende reden om de Duitse interventie serieus te nemen. SchRÖder heeft van het begin van zijn kanselierschap af onderstreept dat Duitsland een normale staat was geworden, niet langer verdeeld en niet langer gecontroleerd door de overwinnaars van 1945. Op verschillende wijzen wil hij daaraan uitdrukking geven, bijvoorbeeld via een onafhankelijke Duitse relatie met mogendheden als Rusland en China.

Willen de Amerikanen Poetin de les lezen, dan geeft Berlijn niet thuis. De bemoeienis van Duitsland met de relatie tussen Israël en de Palestijnse Autoriteit en met afspraken over het Iraanse atoomprogramma drukt Duitslands politieke volwassenheid uit. SchRÖders recente reis langs de Golfstaten is het begin van een nieuwe Duitse Arabië-politiek. Het Europese streven om ondanks Amerikaans verzet het wapenembargo tegen China geclausuleerd op te heffen, heeft Duitslands volledige steun.

Duitsland heeft een bescheidener doel dan Frankrijk, dat Amerika rechtstreeks uitdaagt. De Duitsers vermijden zoiets, maar zij willen wel een vaste plaats aan de tafels waar de beslissingen worden genomen. Duitsland is economisch de sterkste mogendheid op het Europese continent. Dat bepaalt zijn rol binnen de Europese Unie. Het zit aan bij de G8, de groep rijkste landen plus Rusland. Maar er ontbreekt iets.

In het hoogste wereldforum, de VN-Veiligheidsraad, was Duitsland als roulerend lid min of meer toevallig aanwezig toen daar het debat werd gevoerd over de aan Saddam toegeschreven massavernietigingswapens. Dat toeval wil Berlijn omzetten in zekerheid. Het wil zijn soevereine plaats in de wereld verankeren met het permanente lidmaatschap van die raad en het wil het vetorecht. Daartoe voert het een krachtige, in de rest van Europa nauwelijks opgemerkte, lobby in de Algemene Vergadering van de volkerenorganisatie.

De paradox in de Duitse opstelling is intussen duidelijk. Als Duitsland verklaart, zoals in München, dat de Europees-Amerikaanse dialoog geen recht doet aan de groeiende betekenis van de Europese Unie, dan schuurt die verklaring tegen het Duitse streven binnen de VN. Een derde Europees land permanent in de Veiligheidsraad (naast het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk) accentueert Europese verdeeldheid en ondermijnt de betekenis van de Europese Unie. Duitsers hebben daar een antwoord op. Natuurlijk is Duitsland geporteerd voor één Europese zetel, maar Fransen en Britten peinzen er niet over hun zetel ten gunste van de EU op te geven.

Duitsland wil gehoord worden. Het wil bovendien zijn stempel drukken op besluiten die genomen worden. Binnen de NAVO en via de Europese Unie gebeurt dat onvoldoende. Maar zal de VN-Veiligheidsraad Berlijn op dit punt soelaas bieden? De ervaring is een andere. Met zijn interventie in Irak heeft Amerika duidelijk gemaakt dat het ieder forum zal negeren wanneer dat zo uitkomt. Niet alleen met daden, maar ook met woorden is dat de afgelopen jaren herhaaldelijk naar voren gebracht.

Evenals Frankrijk, China en Rusland in 2003 zal Duitsland het nakijken hebben, wanneer het een aanpak voorstaat die niet de instemming van Washington heeft. In München bleef SchRÖder zitten met een half ei, in New York wacht hem een lege dop.

J.H. Sampiemon is oud-redacteur van NRC Handelsblad.