Prijzige nasleep knotsgekke tijd

Steeds meer banken schikken schadeclaims van gedupeerde beleggers uit hun Worldcom-verleden. Het gaat inmiddels om 4 miljard dollar. Ook ABN Amro betaalt.

Een recordfraude geeft recordschikkingen.

Gisteren meldde ABN Amro dat zij 278.365.600 dollar op tafel legt om schadeclaims te schikken die samenhangen met de uitgifte van obligaties van het Amerikaanse telefoonbedrijf Worldcom. Ook drie andere internationale banken gaan aanzienlijke bedragen overmaken.

De schikkingen, waarbij niemand overigens enige schuld erkent, brengen het totaalbedrag op bijna 4 miljard dollar. Daarmee wordt het vorige schikkingsrecord, rond de boekhoudfraude bij het Amerikaanse bedrijf Cendant (3,18 miljard dollar) nu al ruimschoots overtroffen. De rechter moet de schikkingen overigens nog goedkeuren.

In de zomer van 2002 ging Worldcom ten onder nadat een kolossaal boekhoudschandaal was ontdekt. Sindsdien is zijn naam onlosmakelijk verbonden met energiehandelaar Enron, het eerste grote boekhoudschandaal na de knotsgekke jaren negentig van superovernames en beursrecords.

Een paar maanden voor het Worldcom-schandaal was Bernie Ebbers afgetreden als bestuursvoorzitter. Ebbers was de gangmaker achter de snelle groei door overnames van Worldcom, dat zich op deze manier in tien jaar tijd opwerkte van een lokaal bedrijfje tot een internationale telecomreus.

Ebbers' positie als bestuursvoorzitter was onhoudbaar geworden toen bleek dat hij voor honderden miljoenen dollars in het krijt stond bij banken, die hem geld hadden geleend met zijn aandelen Worldcom als garantie voor de terugbetaling. Toen de koers van Worldcom steeds verder wegzakte, dreigde hij bankroet te gaan.

Inmiddels staat hij in New York voor de rechter op beschuldiging van grootscheepse misleiding van beleggers. Hij zegt dat hij, gezien zijn geringe kennis van boekhoudregels, niets van de fraude wist.

De rechtszaak tegen Ebbers is een van de vele juridische conflicten die de miljardenfraude heeft opgeleverd. Onder leiding van het pensioenfonds voor ambtenaren van de staat New York proberen gedupeerde beleggers een deel van hun geld terug te krijgen via collectieve acties, zogeheten class action lawsuits.

En met succes. De eerste die geld stortte was Citigroup, de grootste Amerikaanse bank. De bank was dankzij de beleggingsaanbevelingen én de adviezen aan Worldcom van zijn steranalist Jack Grubman nauw verweven met de opkomst van het belbedrijf. Verder verkocht de bank Worldcom-effecten aan beleggers én verschafte de bank leningen aan Ebbers en aan Worldcom.

Citigroup legde mei vorig jaar al een bedrag van 2.575.000.000 dollar op tafel. De afgelopen weken volgden meer grote internationale banken: Bank of America, Lehman Brothers, Goldman Sachs, Credit Suisse First Boston en UBS Warburg. Zij komen over de brug nu het openbare proces van de beleggers tegen de banken van Worldcom gaat beginnen. Vanochtend kwam ook Deutsche Bank met 325 miljoen dollar over de brug als bijdrage aan de schikking.

Eind december werd duidelijk dat de banken moesten voorkomen, toen de rechter in het proces, Denise Cote, oordeelde dat er gerede twijfel is of de banken hun huiswerk goed hadden gemaakt toen zij de Worldcom-effecten aan beleggers aanboden. Of de banken werkelijk steken hadden laten vallen, moest de jury belissen, was het vonnis van Cote, die de rechtszaak daarmee groen licht gaf.

Het argument van het benodigde eigen onderzoek van banken bij een uitgifte van aandelen of obligaties heeft voor Nederland een vertrouwde klank. ABN Amro schikte zeven jaar geleden een schadeclaim van beleggers in het Duitse detailhandelsbedrijf Coop, dat in 1989 kopje onder was gegaan. De Nederlandse rechter vond toen dat de bank zelf zorgvuldiger de financiële positie van het bedrijf had moeten onderzoeken.

Afgezien van de strafzaak tegen Ebbers en de schadeclaim tegen de banken loopt ook nog een schadeclaim-zaak tegen de commissarissen van Worldcom. Tien van hen gingen begin januari akkoord met een betaling uit eigen zak van samen 18 miljoen dollar. Dat kwam overeen met zo'n 20 procent van hun privévermogen. De rechtbank heeft deze afspraak echter niet bekrachtigd.

Het geld van de schikkingen gaat naar beleggers die de specifieke effecten bezaten, in ABN Amro's geval de obligaties uit 2001. De ervaring leert overigens dat eenderde van de beleggers niet de moeite neemt om de formulieren in te vullen waarmee zij geld uit de schikking kunnen ontvangen.