Kasparov glimlacht sereen: Ik stop

Garry Kasparov (41), de beste schaker en jongste wereldkampioen ooit, heeft gisteren zijn laatste partij gespeeld. Na afloop van de verloren match zei de Rus ,,geen doel'' meer in het schaken te hebben.

Het gevoel dat er iets niet in orde was drong zich bij de aanwezigen al even op aan het slot van zijn laatste partij. Met een gelaten trekje om zijn mond strekte Garry Kasparov zijn hand uit over het bord om Veselin Topalov duidelijk te maken dat hij de strijd staakte.

Het gebruikelijke Kasparov-circus bleef uit. Geen verbijsterd hoofdschudden, geen vertwijfeld in de lucht geworpen armen, geen rollende ogen, helemaal niets. Even vertelde hij nog hoe hij simpel remise had kunnen maken en daarna verliet hij asgrauw maar opvallend rustig het podium.

Het ongewone van zijn reactie nadat hij gisteren de partij tegen Topalov had verloren viel nauwelijks op, omdat deze ontknoping van het schaaktoernooi in de Spaanse stad Linares meteen tot heftige reacties leidde. Kasparov mocht dan op de valreep zijn ingehaald door Topalov, hij was nog steeds toernooiwinnaar. Opnieuw barstte de discussie los over de omstreden regel dat het aantal winstpartijen met zwart beslissend was, terwijl het toch veel logischer zou zijn om meer waarde toe te kennen aan het onderlinge resultaat. Topalov maalde er niet om. ,,Natuurlijk ben ik de morele winnaar. Je kunt net zo goed zeggen dat degene die het vaakst naar de wc gaat de trofee krijgt.'' Zelfs oud-toernooibaas Luis Rentero, de laatste jaren de zwijgzaamheid zelf, liet zich tot een uitspraak verleiden, ook al deed hij het met een vinger voor de lippen. ,,Mijn mening telt hier niet meer, maar voor mij is Topalov de winnaar.''

De opwinding was groot, maar zou vrij snel volledig verstommen. Zonder verdere details werd een persconferentie aangekondigd, zo gauw alle partijen waren afgelopen. Tot ieders verbazing verscheen daar Kasparov, niet heetgebakerd zoals hij hier zo vaak tekeerging, maar minzaam, bijna sereen glimlachend. Dat er iets in de lucht hing was nu wel duidelijk, zeker toen hij in alle rust nog even een telefoontje afhandelde en zijn moeder Klara in huilen uitbarstte en snikte dat ze er niet tegen kon dat voor haar aan dertig jaar schaken een einde kwam.

Weinig later nam Kasparov plaats achter de microfoons. ,,Ik wil een korte verklaring afleggen die een verrassing kan zijn voor velen van u, maar voor dit toernooi nam ik een bewuste beslissing dat Linares 2005 mijn laatste professionele toernooi zou zijn en vandaag speelde ik mijn laatste professionele partij. Ik had gehoopt dat ik het in deze laatste partij beter zou doen, maar onder deze druk was het voor mij erg lastig om mijn laatste twee partijen te spelen, omdat ik wist dat dit het einde was van een carrière waar ik trots op kan zijn. Ik zal misschien nog eens spelen voor mijn plezier, maar het zal geen professioneel schaken meer zijn. Dat is het.''

De stilte die volgde, werd doorbroken door een inwoner van Linares die hem bedankte voor alle mooie schaakpartijen. Even leek Kasparov overmand te worden door emoties, toen hij met een kort ,,dank u'' reageerde, maar bij die kleine opwelling bleef het. Rustig en regelmatig lachend ging hij vervolgens in op de vragen, alsof hij niet genoeg kon benadrukken hoe opgelucht hij was dat hij de knoop had doorgehakt.

De voornaamste reden die hij gaf kwam niet als een verrassing. ,,Ik ben een man van grote doelen. Ik moet iets kunnen bewijzen en heb geen echt doel meer in de schaakwereld. Ik zie dat er in de naaste toekomst geen kans is op een hereniging van de wereldtitel [al jaren is er een scheuring in de schaakwereld, red.] en eerlijk gezegd is er niets anders waar ik op kan hopen.''

Het waren woorden waar een superster van zijn statuur recht op heeft. In 1985 – Kasparov was toen 22 jaar oud – werd hij wereldkampioen om vervolgens twintig jaar vrijwel onbedreigd de nummer één op de wereldranglijst van de wereldschaakfederatie (FIDE) te blijven, een dominantie die uniek is voor welke sport dan ook. In 2000 raakte Kasparov de wereldtitel kwijt aan de Russische grootmeester Vladimir Kramnik, maar op de ratinglijst handhaafde hij zich op de eerste plaats.

Toen werd gesproken over de grootste schaker aller tijden vielen de namen van Fischer en Kasparov het vaakst. Maar wie een blik op zijn eindeloze erelijst werpt kan niet anders dan concluderen dat dat predikaat toebehoort aan de Moskoviet die werd geboren in Baku, de hoofdstad van Azerbajdzjan. Volgende maand wordt Kasparov 42 en hoewel hij nog lang niet versleten is kan hij temidden van de huidige chaos in de schaakwereld de motivatie niet meer opbrengen.

De eerste aanzet tot zijn besluit werd gegeven door het fiasco in Dubai, waar in januari zijn WK-match tegen Rustam Kasimdzhanov had moeten plaatsvinden. ,,Zoals ik toen door de FIDE behandeld werd was ongelooflijk en ik begreep dat ik in die wereld niet meer thuishoorde. Ik begon na te denken over mijn vertrek. In de brief die ik tijdens Wijk aan Zee schreef om aan te kondigen dat ik me uit het wereldkampioenschap terugtrok kon je tussen de regels door lezen hoe pijnlijk ik het vond. Ik begreep dat het tijd was om te gaan.''

Wel wilde hij op een waardige wijze afscheid nemen, het liefst in zijn favoriete Linares. Nog een keer wilde hij laten zien dat hij de beste is en hij vindt dat hij dat ook bewezen heeft. Daar doet die uitglijder tegen Topalov geen afbreuk aan. ,,Dat had minder te maken met mijn tegenstander dan met de druk om mijn laatste partij te spelen.''

Ook vond Kasparov dat hij eerder last heeft gehad van de tiebreakregel die in zijn voordeel uitviel dan profijt. ,,Helaas is er een heel raar systeem om de trofee te bepalen. Dat was slecht voor mijn weerstand. Ik wist dat ik klaar zou zijn als ik in de voorlaatste ronde remise maakte met Vishy. Dat had een erg slechte invloed op mijn systeem, met de partij van vandaag als gevolg. Eén zet voor de logische remise stopte ik met spelen.''

Veel van de tijd die voor hem ligt wil hij aan schrijven besteden. De voortdurend uitdijende reeks boeken over zijn voorgangers moet afgemaakt worden en aan het eind van het jaar komt in vijftien talen een boek over beslissingsprocessen op de markt met de uitdagende titel `Hoe het leven het schaken imiteert'.

Daarnaast wil Kasparov zich blijven inzetten in de Russische politiek. In zijn ogen om een eenvoudige reden. ,,Ik denk dat ieder fatsoenlijk en eerlijk persoon zich bij de oppositie tegen president Poetin moet voegen.''

[Onze correspondent in Moskou voegt hier aan toe: Garry Kasparov kwam vorig jaar in het nieuws als lid van het `comité 2008: vrije keus'. Poetin stevende toen onbedreigd af op een tweede termijn als president, Kasparov wenste een sterke democratische stroming om in 2008 tegenwerk te bieden tegen autoritaire tendensen in Rusland. In januari dreigde hij een nieuwe partij op te richten als de de liberale partijen Jabloko (Appel) en de SPS blijven weigeren op te gaan in één partij. Onderlinge verdeeldheid hield het democratische kamp afgelopen verkiezingen buiten de Doema.]

Eigenlijk hoopt Kasparov daar meer succes te hebben dan in de schaakpolitiek, want hij vindt dat hij gefaald heeft in zijn streven om de schaakwereld te herstructureren. Dat werk laat hij nu graag over aan anderen. Met een cynisch lachje geeft hij hen nu een betere kans van slagen. ,,Ze hebben in ieder geval het voordeel dat ze nu meer tijd krijgen omdat ze zich niet meer steeds tegen mij hoeven af te zetten.''

Even later verliet Kasparov het podium en praatte hij nog een beetje na. Nog een keer verduidelijkte hij zijn besluit. ,,Ik ben zo ontzettend moe. Het is tijd voor een nieuw leven.'' Hij keek nog achterom en verliet toen de speelzaal waar hij negen keer getriomfeerd heeft.

In de lobby van het hotel stond in een hoek Zurab Azmaiparasjvili, een van de vice-presidenten van de FIDE, die een paar uur eerder in Linares was aangekomen om de spelers te polsen over weer een nieuw plan om de schaakwereld te herenigen. De Georgiër wist dat hij beter op afstand kon blijven, Kasparov zag hem niet. Hij sloeg zijn arm om de schouder van zijn moeder die weer was begonnen te huilen, praatte zachtjes tegen haar en verdween in de lift.

Elders in het hotel gaven de andere spelers hun eerste reacties. Rustam Kasimdzhanov, die zijn felbegeerde match tegen Kasparov definitief schipbreuk zag lijden, deed zijn best om niet onder de indruk te lijken. Lachend sprak hij zijn verbazing uit. ,,Jullie kennen hem al meer dan dertig jaar. Denken jullie nou echt dat hij dat meent?''

Die twijfels over Kasparovs oprechtheid leven niet bij Topalov, die er nooit een geheim van heeft gemaakt dat hij zich altijd stoorde aan diens prima donna-gedrag. ,,Het komt niet als een complete verrassing. Je kunt niet blijven vechten tegen je leeftijd'', zei de man die de eer had om bij de laatste partij ooit van Kasparov aan de andere kant van het bord te zitten. ,,Vroeg of laat zou dit moment komen en nu staat hij nog aan de top. Voor mij maakt het geen groot verschil, want ik speelde toch maar twee keer per jaar tegen hem, maar de schaakwereld zal hem missen.''

Maar het overheersende gevoel werd verwoord door Peter Leko, de Hongaar die in januari het toernooi in Wijk aan Zee won. ,,Ik was nog in de zaal toen de persconferentie begon. Ik luisterde even en wilde toen ieder woord horen dat hij zei. Als zo'n grote speler zo'n besluit neemt dan grijpt je dat aan. Ik was ontroerd.''

Om er na een korte denkpauze aan toe te voegen: ,,Ineens begreep ik ook wat er in die laatste partij is gebeurd.''