Iets ernaast tijdens je studie is nuttig, maar er zijn grenzen

Staatssecretaris Mark Rutte pakt vooral de universiteiten en hogescholen financieel hard aan. Maar de studenten kwamen in opstand. ,,Kennelijk heb ik iets niet goed gecommuniceerd.''

Mark Rutte, liberaal staatssecretaris van onderwijs, vindt dat hij de juiste beslissing heeft genomen door begin vorige week niet naar actievoerende studenten in het Amsterdamse Maagdenhuis te komen. Ondanks alle kritiek die sindsdien op die beslissing is geuit.

Rutte: ,,Voor m'n populariteit was het beter geweest als ik wel was gegaan. Het had vast een leuke pers opgeleverd. Maar zo'n politicus wil ik niet zijn. Ik zit hier om het hoger onderwijs beter te maken, niet om de persoon Rutte populair te maken.'' De staatssecretaris hoopt wel dat hij nog een spandoek krijgt met de strijdkreet `Oprutte!'. ,,Vond ik wel een leuke woordspeling.''

Zeven uur duurde de bezetting door studenten van het Maagdenhuis, bestuurscentrum van de Universiteit en de Hogeschool van Amsterdam, op maandagavond 28 februari. Toen maakte de ME een einde aan de actie en werden 141 studenten gearresteerd. Rutte weigerde met de bezetters te komen praten omdat ze hem vooraf lieten weten dat er over hun twee eisen – geen invoering van leerrechten en studentleden in de universiteitsbesturen – niet viel te onderhandelen. Volgens Passchier Veefkind, woordvoerder van de bezetters, viel er via tussenkomst van de Landelijke Studentenvakbond (LSVb) wel degelijk te onderhandelen. Rutte: ,,Daar was geen sprake van, anders was ik gekomen.''

Veel kritiek kreeg Rutte, onder meer in hoofdredactionele commentaren, op zijn herhaalde oproep aan studenten om over te gaan tot bezettingsacties als ze ontevreden zijn over de kwaliteit van het onderwijs. Ook daar heeft hij geen spijt van. ,,Die oproep zal ik herhalen als studenten mij opnieuw vragen om mooi weer en een mooie echtgenote voor ze te regelen. Sommige dingen kan de overheid niet voor ze doen, dat zullen ze zelf moeten oplossen. Waar het mij met die oproep om gaat, is dat studenten voor de kwaliteit van hun onderwijs moeten knokken, en dat ze de instellingen wel een beetje onder druk mogen zetten.''

De LSVb heeft aangifte gedaan tegen Rutte wegens opruiing. ,,Daar wil ik niets over zeggen, het recht moet zijn loop hebben, we zien wel hoe het afloopt.'' Hetzelfde geldt voor het optreden van de politie en de vervolging door justitie. ,,Dat is aan de autoriteiten van Amsterdam. Daar ga ik gelukkig niet over, ik heb mijn handen vol aan het hoger onderwijs.''

Eigenlijk is het vreemd dat u botst met de studenten. U streeft naar hetzelfde: uitdagender en inspirerender onderwijs, weg met de zesjescultuur.

,,We hebben drie maanden intensief onderhandeld over mijn plannen, ik heb veel voorstellen van de beide studentenorganisaties LSVb en ISO overgenomen. Alleen over de studieduur zijn we het niet eens. Het grote misverstand is dat mijn voorstel voor een nieuwe financiering van het hoger onderwijs bedoeld is om studenten sneller te laten studeren. Dat is een neveneffect. Het hoofdeffect is dat universiteiten en hogescholen worden geprikkeld om goed onderwijs aan te bieden.''

Als het niet per se gaat om sneller studeren, waarom houdt u dan vast aan maximaal 5,5 jaar studeren tegen laag collegegeld? Voor de studenten is dit het grootste struikelblok, zij willen een betaalbare studie van minimaal zes jaar.

,,Omdat ik de 2,7 miljard euro die we hebben voor hoger onderwijs optimaal wil besteden, en het niet wil laten verwateren. Het geld voor trage studenten gaat ten koste van het onderwijs voor studenten die hun studie in vier jaar afronden. Anderhalf jaar uitloop voor extra activiteiten heb je nodig. Ik ben het met de studenten eens dat nevenfuncties, stages en dergelijke heel nuttig zijn, maar er zit een grens aan. Het enige dat ik van de studenten vraag is dat ze hun studie in een redelijk tempo doen.''

Wat is een groter probleem: universiteiten die geld besteden aan bureaucratie of studenten die lang over hun studie doen?

,,Zonder twijfel het eerste. Het hoger onderwijs kampt met drie `lekkages' die ik wil repareren. Instellingen besteden te veel geld aan bureaucratie in plaats van aan onderwijs, veel alfa- en gammastudies zijn onbedoelde deeltijdstudies en veel studenten doen te lang over hun studie. Geen van die problemen bestrijd je door meer geld te investeren. Ik ben helemaal niet voor meer geld, want dat gaat toch naar bureaucratie bij de instellingen.''

De bestuurders van universiteiten en hogescholen besteden hun geld verkeerd?

,,Het is te makkelijk om alleen de bestuurders de schuld te geven. Het is een optelsom van factoren die heeft geleid tot onvoldoende inspirerend onderwijs. De prioriteiten moeten anders worden gelegd. Ik vind het geweldig dat de TU Delft en Universiteit Wageningen hun geld verschuiven van ondersteunend personeel naar onderwijzend personeel.''

U wilt de instellingen niet alleen in hun portemonnee raken, maar ook in hun reputatie. Sinds vorig jaar publiceert het ministerie `Kennis in kaart', een overzicht van prestaties per instelling. De eerste editie was een rommeltje.

,,Toch heeft het precies gedaan wat het moest doen. Omdat we geen gegevens van de instellingen kregen, hebben we onze eigen gegevens bij elkaar geschraapt. De universiteiten waren woedend. Dit jaar leveren ze hun eigen informatie, de schatkamers gaan open. Kijk naar de rechtenfaculteit in Leiden: door al die negatieve publiciteit is daar heel veel energie vrijgekomen. Een slechte reputatie is een enorme motivator om dingen te verbeteren.''

U bent veel strenger voor de instellingen dan voor de studenten, en toch zijn de studenten boos op u. Hoe zou dat komen?

,,Kennelijk heb ik iets niet goed gecommuniceerd. In de commentaren overheerst het beeld van de student als kritische consument die met een `rugzakje' van de ene naar de andere instelling switcht. Vreselijk! Die woorden gebruik ik zelf nooit. Vooral dat consumentisme irriteert me mateloos, ik haat dat woord. Daar gaat het helemaal niet om. Ik ben niet het type VVD'er dat in iedere burger een consument ziet. Ik ben wel het type VVD'er dat bureaucratie wil terugdringen, dat is mijn prioriteit.''