`Dit is België, het land van Magritte'

Aan de rand van Brussel woedt een taalstrijd, die dreigt ook de landelijke politiek te raken. ,,Opnieuw worden vervlaamsing en vernederlandsing verward.''

Boven het heuvelachtige en groene dorp Linkebeek hangt deze zondagmorgen een politiehelikopter. In enkele straatjes rondom is de mobiele eenheid paraat. Waterkanonnen staan klaar. Een toegangsweggetje is door de agenten met Spaanse ruiters geblokkeerd om te verhinderen dat betogers met hun Vlaamse vlaggen oprukken. Want aan de andere kant van de afzetting demonstreren zo'n duizend Franstaligen. Mireille Desguin, een brunette van middelbare leeftijd, kijkt met de Belgische driekleur stevig in haar hand een beetje verbaasd om zich heen. Ze is kunstenares en houdt niet van demonstreren. ,,Maar dit is nuttig'', zegt ze beslist. ,,Er zou geen probleem zijn als je Vlaamse politici kon geloven die zeggen dat onze taalrechten zijn gegarandeerd.'' Om er in het Nederlands aan toe te voegen: ,,Maar het is bij hen nu eigen volk eerst.''

De Franstalige Belgen hebben zich verzameld op het Gemeenteplein/Place Communal van Linkebeek. Ze zijn tegen de Vlaamse eis tot splitsing van het kiesdistrict Brussel-Halle-Vilvoorde, want ze vrezen dat hiermee een eind zal komen aan de speciale taalfaciliteiten. In zes Vlaamse randgemeenten rond Brussel, waar Franstaligen ruim in de meerderheid zijn, bestaan zulke faciliteiten. Burgers kunnen informatie van de gemeente in het Frans krijgen en er zijn Franstalige scholen. Maar in de gemeenteraad moeten ook de Franstalige burgemeesters en schepenen Nederlands spreken. In de Vlaamse gemeenten rond Brussel wonen naar schatting 150.000 Franstaligen. En hun aantal groeit. Want veel Brusselaars prefereren de ruimte en het groen. Om hun taalrechten veilig te stellen eisen de betogers in Linkebeek aansluiting van de faciliteitengemeenten bij Brussel, dat officieel tweetalig is. Maar die eis is voor de Vlaamse politieke partijen onaanvaardbaar. Het zou een inbreuk zijn op de taalgrens.

Onder de Vlaamse tegenbetogers in Linkebeek zijn veel aanhangers van het extreem-rechtse Vlaamse Belang. Parlementsleden van de gematigder maar net zo separatistische Nieuwe Vlaamse Alliantie (NVA) hebben zich als Franstalige bourgeois in rokkostuum met hoge hoed gestoken. Ze hekelen de ,,francofone arrogantie''. Volgens hen willen de Franstaligen gewoon geen Nederlands spreken. Op het Gemeenteplein van Linkebeek valt dat niet te merken. ,,Mijn kinderen zijn tweetalig'', zegt een betoger uit Wezembeek-Oppem. Veel Franstalige ouders in de faciliteitengemeenten sturen hun kinderen naar de Vlaamse lagere school, die beter zijn. Volgens een andere betoger kunnen politici zich beter met de economische problemen bezighouden dan met de Vlaamse eis van splitsing van Brussel-Halle-Vilvoorde. ,,Dit is het land van Magritte, het is surrealistisch'', zegt hij.

Volgens een enquête vindt ook 70 procent van de Vlamingen dat Brussel-Halle-Vilvoorde in alle kranten steevast aangeduid als B-H-V geen regeringscrisis waard is. Maar het zou zomaar kunnen gebeuren, als een oplossing uitblijft. De laatste keer dat zo'n typisch Belgische kwestie tot crisistaferelen leidde was in de jaren tachtig, toen Franstaligen de gemeente Voeren weer bij de provincie Luik wilden voegen.

De splitsing van het kiesdistrict Brussel-Halle-Vilvoorde is vooral een politiek en juridisch probleem. De kwestie is bij de omvorming van België tot een federale staat altijd blijven liggen, waardoor Franstaligen hun heimelijke aanspraken op Halle-Vilvoorde konden blijven koesteren. Het paarse kabinet van premier Guy Verhofstadt buigt zich er nu al maanden over. In Halle-Vilvoorde kunnen kiezers op Vlaams grondgebied nog altijd op Franstalige partijen stemmen. Dat is gunstig voor Franstalige politici in Brussel, want die kunnen er veel stemmen winnen. De demonstratie in Linkebeek was dan ook het initiatief van Brusselse politieke partijen.

De kwestie `B-H-V' werd urgent door een uitspraak in 2003 van het Arbitragehof. Volgens het hof is sprake van ,,discriminatie'' van Vlaamse politici, omdat B-H-V het enige kiesdistrict in België is waar zij het moeten opnemen tegen Franstalige partijen. Het kabinet-Verhofstadt heeft het probleem volgens velen zelf veroorzaakt door in 2003 grote provinciale kiesdistricten in te voeren. Het moest de electorale kansen van eigen politieke kopstukken vergroten ten koste van de vele lokale politici.

Dat verklaart voor een deel de boosheid van Vlaamse burgemeesters in B-H-V. De zaak moet volgens het hof voor 2007 zijn opgelost. Maar na acties van de Vlaamse burgemeesters in meer dan dertig gemeenten eisen nu alle Vlaamse partijen de ,,onverwijlde'' splitsing van B-H-V. Gisteren organiseerden de burgemeesters een demonstratie in Overijse, waar Vlaams-nationalistische leuzen (`België barst') klonken. Het gaat ook om splitsing van het justitie-arrondissement. Nu valt Halle-Vilvoorde onder het Brussels parket, wat volgens de burgemeesters de criminaliteitsbestrijding niet ten goede komt.

De burgemeesters dreigen de organisatie van de volgende verkiezingen te boycotten, omdat deze bij een ongesplitst B-H-V door de uitspraak van het Arbitragehof ongrondwettig zouden zijn. De Franstalige regeringspartijen willen niet zomaar meewerken. De vice-premiers Johan Vande Lanotte en Didier Reynders proberen nu met de biechtstoelprocedure deze maand een oplossing te vinden. Liberaal Reynders zit het moeilijkst, want zijn partij MR zou bij splitsing veel kiezers verliezen en problemen krijgen met zijn fel francofone zusterpartij FDF.

Vooral in de Franstalige media wordt de atmosfeer opgepookt. Het dagblad Le Soir opende deze week met de kop `Vlaams strijdplan' voor de Brusselse rand. Het gaat om een plan van de socialistische onderwijsminister Frank Vandenbroucke om het Nederlands in de randgemeenten te bevorderen met meer geld voor cursussen en Vlaamse verenigingen, die de integratie van Franstaligen moeten bevorderen. ,,Opnieuw worden vervlaamsing en vernederlandsing verward'', zo verzuchtte hij een dag later in De Morgen. In Linkebeek werd Vandenbroucke beschuldigd van ,,culturele genocide''. Toch denken velen dat er voor B-H-V weer zo'n typische Belgische oplossing zal komen, waarmee de federale staat al vaker werd gered.