Iraakse veiligheidsdiensten blijven slaan

Er zijn verscheidene recente berichten van mishandeling van gevangenen door de Iraakse politie. Ook in As-Samawah waar Nederlandse troepen de politie heeft helpen opleiden.

In Saddam Husseins tijd werden in de Al-Khanaaq-gevangenis in het centrum van As-Samawah in het zuiden van Irak meer dan 1.000 gevangenen in de meest mensonterende omstandigheden vastgehouden. Nu zitten er volgens de directeur achter de hoge blinde buitenmuren met prikkeldraad 223 gedetineerden opgesloten. Er zijn aparte cellen voor minderjarigen, de vrouwen zitten afgezonderd en ook de verdachten die nog op een proces wachten hebben aparte cellen. ,,Let goed op, houd je op een afstand en je moet vooral niet met de gevangenen praten'', maant de directeur. ,,Vergeet niet dat het criminelen zijn.''

De martelkamers zijn verdwenen uit de gevangenis. Maar volgens een aantal bronnen worden in Irak nog steeds gevangenen geterroriseerd door politie en geheime dienst. Er zijn rapporten over over (systematische) mishandeling van gevangenen. Ook in As-Samawah.

De nu vertrekkende Nederlandse militairen hebben hier in de provincie Al-Muthanna 20 maanden lang gewerkt aan de opleiding van de Iraakse veiligheidsdiensten. Tientallen officieren liepen in Nederland korte stages, en daarbij lag het accent sterk op de mensenrechten. Maar luitenant-kolonel Van Dooren, commandant van de Nederlandse troepen ter plaatse, is realistisch: ,,Ik ben optimistisch dat het nu de goede kant opgaat, maar je merkt wel de gevolgen van 35 jaar Big Brother is Watching you. Het spreekt vanzelf dat de Irakezen en ook de politiediensten dat niet in 20 maanden van zich afzetten. Maar wij hebben een belangrijke aanzet gegeven. Over het algemeen zijn de mensen hier van goede wil, en er wordt nu ook opgetreden tegen agenten die bij ondervragingen over de schreef gaan.''

Maar ook in provinciehoofdstad As-Samawah worden er gevangenen door de politie geslagen. ,,Er is een zwangere vrouw bij ons gekomen, nadat wij via via benaderd waren, die na haar aanhouding mishandeld is tijdens het politieverhoor. Onze artsen hebben geconstateerd dat er sprake was van mishandeling en dat een geneeskundige behandeling noodzakelijk was.'' Het ging met name om slagen met een hard-rubber slang, die geen blijvend letsel achterlaten.

Generaal Karim, politiechef van de hele provincie, Karim, nodigde de Nederlanders uit om ter plaatse te gaan kijken. ,,Daar in dezelfde politiecellen zaten toen we er kwamen negen gevangenen van wie er drie ook geslagen waren'', aldus Van Dooren. ,,Onze geneesheer heeft hen ter plekke onderzocht en allerlei trauma's vastgesteld die duidelijk het gevolg zijn van mishandeling. Ik heb duidelijk gemaakt dat wij eisen dat er iets aan gedaan wordt en heb die feiten bij de coalitie en bij de burgerlijke autoriteiten in Bagdad gerapporteerd.''

De vraag is of het hier een kinderziekte betreft of een onheilspellend voorteken.

Abdelaziz al-Hakim, in de verkiezingen van 30 januari lijsttrekker van de winnende shi'itische alliantie, heeft vorige maand de politie ervan beschuldigd drie gearresteerde aanhangers te hebben doodgefolterd. Eind januari meldde de internationale mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch dat er sinds de val van Saddam Hussein al geruime tijd sprake is van systematische schendingen van de mensenrechten door de Iraakse politie. Volgens dit rapport gaat het om een plaag die over heel het land woedt en ernstige vormen aanneemt. Het rapport heeft het over willekeurige arrestaties en langdurige opsluiting zonder aanklacht. Het slaan van gevangenen is regel. Verder rapporteert de organisatie dat gevangenen met brandende sigaretten zijn bewerkt, met elektrische schokken gefolterd, gedurende uren op pijnlijke wijze opgehangen en gekneveld, of natgespoten en in dagenlang in ijskoude kamers opgesloten.

Kapitein Ali Adjil al-Adshan, chef van de politie in As-Samawah, ontkent dat er in politiegevangenissen wordt gemarteld of geslagen. Hij voert het bevel over acht politieposten in deze stad van zo'n 200.000 inwoners, met 250 politieagenten en officieren.

Kapitein Adshan denkt niet dat folteringen of gewelddadige mishandeling van gevangenen hier in deze stad voorkomen. ,,Maar als dat toch zou gebeuren zijn er drie redenen voor denkbaar: eerst en vooral hebben wij niet genoeg middelen om bewijsmateriaal aan te dragen: we kunnen bijvoorbeeld niet aantonen dat een kogel afkomstig is uit een bepaald wapen. We hebben hier geen ballistische apparatuur of expertise en we kunnen evenmin vingerafdrukken onderzoeken. Als we forensisch onderzoek willen moeten we het bewijsmateriaal naar Bagdad of Hilla zenden en het duurt maanden voor we een resultaat krijgen. Hetzelfde geldt voor een autopsie. Dat kan in uiterst zeldzame gevallen politiemannen wel eens tot andere methoden van onderzoek drijven waarbij geweld een factor is. Maar het is zeker hier niet een algemeen fenomeen.''

Dat het in Irak en met name in Bagdad wel het geval is weet hij ook. ,,Er zijn op de Iraakse tv een paar dagen geleden nog vreselijke beelden getoond van enkele slachtoffers van folteringen door de Iraakse politie'', vertelt hij. ,,Je moet ook bedenken dat de politie dagelijks het slachtoffer is van bloedige bomaanslagen, dus ze zijn erg gespannen. We bevinden ons in een crisissituatie en dan moet je niet te veel naar de mensenrechten kijken maar hard terugslaan. In noodgevallen is het niet nodig de wet toe te passen, en dat betekent ook dat je wel eens tot gewelddadige ondervraging overgaat'', aldus kapitein Adshan.

Een groepje mannen staat bij een politievoertuig op de binnenhof van het politiehoofdkwartier, bij de gesloten poort van de gevangenis. Ze zijn met stalen boeien twee-aan-twee aan elkaar gekneveld en kijken niet op. Een politieagent loopt op en neer, hij houdt een stuk hoogspanningskabel vast en slaat er ritmisch mee de palm van zijn hand.