Handke moeilijk voor Keesen

Het begint zo goed. Met humor, vaart en allure. En het eindigt zo erbarmelijk. Met een acteur die zijn tekst kwijt is en een ensemble dat het stuk tussen zijn vingers door laat glippen. Zo kan het gaan bij een première en zo ging het bij de première van De Laatsten der Onverstandigen door het Arnhemse gezelschap Keesen & Co.

Een makkelijk stuk is Peter Handkes komedie dan ook niet. Lange lappen taal legt de schrijver de spelers in de mond, ongebruikelijke en niet altijd klare taal, even virtuoos als omslachtig en even mooi als irritant. Het genre zweeft ergens tussen satire en absurdistische klucht, de personages zijn eerder dragers van ideeën dan van herkenbare emoties en de abstractiegraad is zoals altijd bij Handke hoog.

Nu heeft Keesen & Co wel ervaring met abstracte stukken. Eerder wijdde de groep zich bij voorkeur aan warrige teksten van Esther Gerritsen, Rob de Graaf en Paul Pourveur: hoe cerebraler hoe beter, lijkt artistiek leider Willibrord Keesen te vinden. Maar De Laatsten der Onverstandigen gaat zelfs hem boven de pet. Hij krijgt de interpretatie niet helder. Goed, er is een aanzetje: de voorstelling gaat over conformisme en nonconformisme, weergegeven aan de hand van een ontmoeting tussen keiharde ondernemers. De industrieel Quitt breekt met het conformisme door de afspraken die het clubje maakt niet na te komen – en daarmee is het wel zo'n beetje afgelopen met Keesens behulpzaamheid.

Hij zou ons een grote dienst hebben bewezen als hij de titel had verklaard. De verstandigen, dat zijn voor Handke de aangepasten. Prozaïsch, mechanisch en van zichzelf vervreemd jagen zij schijnbehoeftes na die hen onmenselijk maken. De onverstandigen daarentegen behoren volgens de auteur tot de helden. Zij bezitten nog poëzie en ware gevoelens, zij zijn dicht bij zichzelf gebleven en niet vermonsterlijkt. Het is een visie die evengoed bij de verpolitiekte jaren zeventig past, toen het stuk ontstond, als bij de naar echtheid hunkerende Duitse romantiek.

Keesen heeft die dingen kennelijk nauwelijks aan zijn acteurs uitgelegd, want zij maken soms de indruk niet te weten waar ze het over hebben. Aanvankelijk is dat dus geen bezwaar. Wim Bouwens en Reinout Bussemaker, Michiel Nooter en Xander Straat, Monique Kuijpers en Maureen Teeuwen verhullen hun gebrek aan inzicht door zowel arrogant spel als innemend gesmoezel richting publiek. Maar later gaat het mis, met als dieptepunt die treurige black-out van Dic van Duin in de rol van Quitt. Het is toch slimmer om als laatste der onverstandigen je verstand niet te verliezen.

Voorstelling: De Laatsten der Onverstandigen, van Peter Handke, door Keesen & Co. Regie: Willibrord Keesen. Gezien: 5/3 Schouwburg Arnhem. Tournee t/m 20/5. Inl: 026-3512 418 of www.keesen-co.nl.