`Doorgang mag wel/niet afgesloten'

De bezwaren van het stadsdeel tegen de onderdoorgang dreigen de nieuwbouw van het Rijksmuseum te vertragen. Voldoet het fietspad door het museum wel of niet aan de normen?

Politici zijn gezwicht voor een actiegroep. Zo zien, zegt de architect Arnd Brüninghaus, zijn collega's van het Spaanse bureau Cruz y Ortiz de besluitvorming over de onderdoorgang, de Passage, van het vernieuwde Rijksmuseum. Cruz y Ortiz die de prijsvraag voor de verbouwing van het Rijksmuseum hebben gewonnen, willen de nieuwe hoofdingang van het museum in de Passage onder het gebouw maken. Brüninghaus dicht met name de Fietsersbond een onevenredig grote invloed op de besluitvorming toe.

Het Rijksmuseum heeft eergisteren laten weten dat door de eisen voor de onderdoorgang de nieuwbouw veel duurder zal worden en met enkele jaren zal worden vertraagd. Volgende week dinsdag houdt het Nieuwe Rijksmuseum een presentatie bij onderdoorgang. ,,Het Nieuwe Rijksmuseum wil daarmee aantonen dat er in ruimte genoeg is voor fietsers en voetgangers'', meldt het persbericht. Tot die tijd wil het museum niet ingaan op vragen.

De Spaanse architecten willen de nieuwe hoofdingang van het Rijks onder de Passage situeren. Daardoor zal er minder ruimte bovengronds voor fietsers en voetgangers overblijven. De architecten willen nog niet reageren omdat zij de nieuwe voorwaarden voor renovatie nog niet hebben ,,gedecodeerd''.

Stadsdeelvoorzitter E.Jaensch van Oud-Zuid noemt de gang van zaken vanuit democratisch oogpunt ,,fantastisch''. ,,Architecten hebben een prachtig ontwerp gemaakt. Alleen, niet zíj zijn het die de dienst uitmaken, maar de deelraad''. Tenminste indien, zo zegt hij, je afwijkt van het bestemmingsplan zoals nu wordt gedaan. Hij noemt het idee van de Spaanse architecten voor de nieuwe hoofdingang onder de Passage ,,heel aardig, maar onwerkelijk''.

Hij verwijst naar het Ruimtelijk Afwegingskader waarin staat dat het vernieuwingsplan voor het Rijksmuseum niet samen gaat ,,met de strategische functie van de Passage in `het hoofdnet Fiets uit het structuurplan'''.

Volgens een woordvoerder van de dienst Ruimelijke Ordening is die opmerking waarschijnlijk door een misverstand in het RAK gekomen. Het structuurplan van 2003 bepaalt het ruimtelijk beleid van de gemeente Amsterdam voor tien jaar, tot 2013. Daarin is de onderdoorgang bij het Rijks is juist géén onderdeel meer van het `hoofdnet', het hoort tot de `overige fietsroutess van stedelijk belang' en heeft dus een lagere status. Dat houdt in dat plannen niet hoeven te worden getoetst aan het structuurplan. Zelfs het blokkeren van de doorgang zou mogen, zolang er een alternatieve route wordt geboden, aldus de woordvoerder.

Gisteren werd het Ruimtelijk Afwegingskader (RAK) voor de vernieuwbouw van het Rijks bekend gemaakt. In het RAK staan een aantal regels en richtlijnen. Wil Het Nieuwe Rijksmuseum (HNR), de bouworganisatie bestaande uit vertegenwoordigers van het ministerie van OCW, de Rijksgebouwendienst en de stichting Het Rijksmuseum, een bouwvergunning krijgen, dan moet hun aanvraag voldoen aan het RAK. Dat geldt ook wanneer zij een vrijstelling willen van het bestemmingsplan. Dit geheel van regels en afwegingen is nu door de gemeentelijke Dienst Ruimtelijke Ordening, in samenwerking met het stadsdeel Oud Zuid, aangegeven in het RAK.

Een andere, belangrijke afwijking van het bestemmingsplan wordt gevormd door de ,,omvangrijke bouwwerken die in de tuin van het Rijksmuseum worden geprojecteerd''. Jaensch: ,,De tuin van het Rijks is ook een beschermd monument, daar kan je niet zomaar in bouwen''. Jaensch benadrukt dat je wel kan afwijken van het bestemmingsplan, ,,Maar dan moet je dat goed kunnen onderbouwen en nut en noodzaak van die afwijking beargumenteren''. Hij sluit niet uit dat het Rijks dat ook zal doen.

Tot het huiswerk behoort ook een onderzoek of de renovatieplannen voldoen aan de zogeheten Watertoets. Onder en rond het Rijksmuseum komen veel nieuwe, ondergrondse ruimten. Zo willen de architecten onder meer ondergronds een groot centraal plein bouwen. Die ruimten hebben mogelijk ingrijpende effecten op de grondwaterstand en de grondwaterstromen in de omgeving van het gebouw. ,,Beoordeling van deze effecten is onderdeel van de Watertoets bij de beoordeling van de bouwaanvraag'', aldus het RAK.

En passant wordt ook gestipuleerd dat nadere afstemming noodzakelijk is wat betreft juridische richtlijnen en voorschriften zoals het Europees besluit luchtkwaliteit, het Luchthavenindelingsbesluit, het Structuurplan en de Milieu Effect Rapportage (MER). Ook de toepassing van materialen en technieken bij renovatie kan, volgens de RAK, op ,,gespannen voet staan met de doelstelling om duurzaam te bouwen.

De Fietserbond Amsterdam maakt deel uit van het Comité Red de Onderdoorgang, waarin ook Wijkopbouwcentrum Vondelpark-Concertgebouwbuurt, Bewonerscomité Red het Museumkwartier en Werkgroep Verkeer zitten. Het Comité zegt in een persbericht ,,niet onder de indruk te zijn van de geschokte reactie van het Rijksmuseum dat met deze nieuwe eisen de verbouwing veel langer zal duren en meer geld zal kosten.''

De woordvoerder van de Fietsersbond, Marjolein de Lange, wijst er op dat toen de Zweedse landschapsarchitect Gustaf Anderson in 1996 het Museumplein herinrichtte, al pogingen zijn ondernomen de Passage te sluiten voor fietsers. ,,Het stadsdeel heeft daar toen een stokje voor gestoken en van meet af aan, consequent gezegd, de Passage moet open blijven.'' Ondanks de ,,enorme druk'' van het Rijks om eerst de Passage te sluiten en vervolgens de duizenden fietsers die daar dagelijks rijden naar de zijbeuken in de onderdoorgang te verwijzen, zegt De Lange, ,,heeft het stadsdeel de rug recht gehouden. De politici hebben geluisterd naar de wil van duizenden Amsterdammers''.

Bij de presentatie van volgende week dinsdag wil het Rijksmuseum in de onderdoorgang nabootsen waar de centrale entree zal komen, licht een woordvoerder toe: ,,Dan kan het publiek zelf zien hoe breed de fiets- en wandelpaden zullen zijn.''

M.m.v. Ron Rijghard