Burgemeesters niet allen ineens gekozen

Het kabinet ziet af van invoering van de rechtstreeks gekozen burgemeester in alle gemeenten ineens in 2006.

Dat is de uitkomst van onderhandelingen die premier Balkenende (CDA), de vice-premiers Zalm (VVD) en De Graaf (D66) en de fractieleiders van CDA, VVD en D66 gisteravond hebben gevoerd.

De voor bestuurlijke vernieuwing verantwoordelijke minister De Graaf houdt zijn voorkeur voor invoering ineens in 2006 niet staande. Vooral regeringspartner CDA maakt bezwaar tegen een dergelijke `big bang'. ,,Ik kan geen nationale potentaat zijn, en dat wil ik ook niet'', zei De Graaf vanmorgen in het radio-programma De Ochtenden. Het kabinet is volgens hem nu ,,realistisch''.

De Graaf bevestigt dat het kabinet en de coalitiepartijen sinds gisteren onderhandelen over het aantal burgemeestersverkiezingen dat in 2006 zal plaatshebben. De fractieleiders van CDA, VVD en D66 zullen waarschijnlijk nog deze week bijeenkomen om over dat aantal overleg te voeren. Daarvoor zullen de partijen het eens moeten worden over criteria die bepalen in welke gemeente in 2006 een burgemeester wordt gekozen.

De Graaf zei vanmorgen dat kan worden gedacht aan criteria als de grootte van gemeenten, spreiding van de verkiezingen door het hele land en de mate waarin gemeenten de onlangs ingevoerde duale verhouding tussen gemeenteraad en het college van burgemeester en wethouders hebben verwerkt.

Binnen het CDA wordt gedacht aan verkiezingen in maximaal alle steden die 100.000 inwoners of meer hebben. Dat zijn er 26, waarvan Ede de kleinste is. Ongeveer eenderde van de kiezers kan dan in 2006 voor het eerst een burgemeester kiezen. De anderen komen in 2010 aan de beurt.

D66 en VVD willen in 2006 liever in meer steden verkiezingen. De Graaf stelt als eis aan de onderhandelingen in de coalitie dat er ,,onomkeerbare substantiële stappen'' worden genomen bij de invoering. Daarvoor moeten er in zijn ogen in 2006 in een zo groot mogelijk aantal gemeenten verkiezingen zijn, tegelijk met de raadsverkiezingen.

Ook de PvdA is bereid verkiezingen in een beperkt aantal steden in 2006 in overweging te nemen, zo wordt in PvdA-kringen vernomen. De opstelling van oppositiepartij PvdA is van belang, omdat de PvdA-fractie in de Eerste Kamer een wijziging van de Grondwet kan blokkeren die een noodzakelijke voorwaarde is voor de gekozen burgemeester.

De Eerste Kamer behandelt deze grondwetswijziging, die regelt dat de burgemeester niet langer door de kroon hoeft te worden benoemd, op 22 maart. De PvdA-fractieleider in de senaat, H. Noten, dreigde vorige week dat zijn fractie de benodigde tweederde meerderheid zou blokkeren als het kabinet zou vasthouden aan invoering ineens in 2006. De Graaf onderhield de afgelopen dagen contact met PvdA-leider Bos over deze eis.

De coalitiepartners CDA en VVD spraken gisteren ook over andere onderdelen van het regeerakkoord, zoals het nieuwe kiesstelsel. Ook daarover verschillen CDA, VVD en D66 sterk van mening. Met name de VVD heeft bezwaren tegen het in het regeerakkoord voorgestelde kiesstelsel waarbij de kiezer een stem op een partij en op een regionale kandidaat kan uitbrengen.

Het CDA lijkt bereid van deze afspraak uit het regeerakkoord af te zien. D66 heeft er tot nu aan vastgehouden. Gisteren bereikten de partijen hierover geen compromis.

scenario's pagina 3