Verbreding van Waal gaat tol eisen

De Waal moet tussen Lent en Nijmegen worden verbreed. Lokale overheden willen de dijk verplaatsen, maar de bevolking niet. ,,Waarom zullen we woningen slopen?''

Staand op de fietsbrug over de Waal die Lent verbindt met Nijmegen wijst dorpsraadvoorzitter Jan Rikken naar de strook land tussen Veur-Lent en Lent. Waar nu fazanten in weilanden scharrelen, krijgt het rivierwater mogelijk vrij spel. ,,Dat blok van zes huizen moet weg, die boerderij en dat kassencomplex moeten ook verdwijnen'', somt Rikken op.

De `boosdoener' stroomt aan zijn rechterhand. De Waal is tussen Lent en Nijmegen zo smal dat zij met het oog op de te verwachten toename van het wateraanbod meer ruimte moet krijgen. Dat kan door de riverbocht, één van de smalste van Nederland, af te snijden. Een stuurgroep met vertegenwoordigers van de betrokken overheden heeft staatssecretaris Schultz van Haegen (Verkeer en Waterstaat) geadviseerd 350 meter landinwaarts een nieuwe dijk aan te leggen en tussen Lent en Veur-Lent een tweehonderd meter brede nevengeul uit te graven. De bestaande dijk blijft als schiereiland deels gehandhaafd. Het plan gaat ten koste van zo'n vijftig boerderijen en woningen, waarvan enkele monumentenstatus hebben.

De staatssecretaris beslist later deze maand of zij instemt met dit voorstel, of dat haar voorkeur uitgaat naar de Lentse Warande; een alternatief dat wordt omarmd door vertegenwoordigers van bevolking, bedrijfsleven, binnenvaart en natuur- en cultuurhistorische organisaties. Bij dit plan wordt de bestaande dijk gehandhaafd en het water via een nevengeul in de uiterwaarden afgevoerd. Mocht er door klimaatstijging in de toekomst meer rivierwater ons land binnenstromen dan kan de dijk alsnog worden teruggelegd. Het reserveringsgebied kan, inclusief bestaande bebouwing, als een parkzone worden ingericht. Rikken: ,,Waarom zullen we die woningen dan nu al slopen?''

Door dijkteruglegging gaat bovendien een waardevol historisch gebied verloren, stelt bestuurslid Frans Mikx van de historische vereniging Marithaime. Vanaf Veur-Lent werd al in de Romeinse tijd een oeververbinding met Nijmegen onderhouden. In de bodem moeten restanten van een Romeinse weg liggen. Wie goed kijkt, herkent aan de loop van de sloten de contouren van de voormalige Schans Knotsenburg, in de Tachtigjarige Oorlog gebouwd door Prins Maurits bij de belegering van het door de Spanjaarden bezette Nijmegen. ,,Nijmegen is altijd zo vreselijk trots op haar verleden, maar dit dreigt zomaar verloren te gaan'', stelt Mikx.

Ook de bewoners die achter de beoogde nieuwe dijk wonen zullen de gevolgen van de dijkteruglegging merken, voorspelt de dorpsraad Lent. Omdat de dijk dichterbij komt, wordt het uitzicht beperkt en wordt overlast verwacht van kwelwater dat onder de dijk doorloopt. Tuinen en kelders zullen mogelijk bij hoogwater vollopen omdat de kwelschermen die Rijkswaterstaat wil plaatsen, gezien de samenstelling van de ondergrond, niet overal soelaas bieden. Projectleider Dirk van der Graaf van Rijkswaterstaat erkent het probleem, maar zegt dat er via aanvullende technische maatregelen een oplossing komt. Ook kan mogelijk via maatwerk een aantal met sloop bedreigde panden, zoals de historische uitspanning De Zon, behouden blijven.

Het afbreken van woningen is het meest pijnlijke in de hele ingreep, zegt Van der Graaf. Dat de stuurgroep in meerderheid voor dijkteruglegging is, heeft te maken met de effectiviteit van beide plannen. Het `oplossend vermogen' van dijkteruglegging is volgens Rijkswaterstaat dusdanig groot dat er bovenstrooms geen aanvullende maatregelen nodig zijn. Als er echter wordt gekozen voor de Lentse Warande, moeten alle kribben tussen Nijmegen en het Pannerdens Kanaal verlaagd worden. ,,De Lentse Warande lost alleen het probleem bij Nijmegen op'', concludeert Van der Graaf. Daarnaast is het juridisch niet zeker dat een gebied tot in lengte van jaren gereserveerd kan worden voor dijkteruglegging.

Ook Gelderland pleit bij monde van gedeputeerde Harry Keereweer voor ,,een robuuste, duurzame oplossing'' bij Lent. Maar dorpsraadvoorzitter Rikken kan deze opstelling niet rijmen met het pleidooi van diezelfde provincie om langs de rivieren geen noodoverloopgebieden aan te leggen nu onderzoek heeft aangetoond dat bij hoog water overstromingen in Duitsland druk van de ketel halen. Gelderland gaat uit van een maximale afvoer van 17.000 kubieke meter water per seconde bij Lobith. ,,Waarom blijft de norm voor Lent dan op 18.000 kubieke meter gehandhaafd?'', vraagt Rikken zich af. Omdat bij Lent het zekere voor het onzekere wordt genomen, antwoordt gedeputeerde Keereweer. ,,Bovendien vinden we dat je zo'n gebied maar één keer op de schop kan nemen. Nu een aanpassing doen en dan over dertig, veertig jaar alsnog de dijk terugleggen, zien wij niet zitten.''

Keereweer erkent dat niet alleen de rivier maar ook stedelijke ontwikkeling van Nijmegen een rol speelt bij de besluitvorming. De stad is bezig met de realisatie van de Waalsprong, een nieuwe stadswijk met 12.000 woningen, grenzend aan Lent. Als er wordt gekozen voor de Lentse Warande, kunnen er volgens wethouder Paul Depla minder huizen worden gebouwd dan bij dijkteruglegging, al vormt woningbouw op terpen mogelijk een alternatief. Hij vindt dat de inwoners van Lent ook oog moeten hebben voor het algemeen belang. ,,De Waalsprong is voor Nijmegen van grote betekenis'', zegt Depla. ,,Als het erop aankomt veel belangrijker dan vijftig huizen, waarvan er toch al twintig moesten plaats maken voor de Waalsprong.'' De gemeenteraad van Nijmegen denkt dat er ook bij dijkhandhaving voldoende huizen kunnen worden gebouwd en heeft een voorkeur voor de – minder ingrijpende – Lentse Warande-variant. Voor het college van B en W zijn beide plannen uiteindelijk aanvaardbaar, mits er overeenstemming is over de schadeafwikkeling, de afronding van de Waalsprong en de bereikbaarheid tijdens de werkzaamheden. Deze beginnen op zijn vroegst in 2008.