Van elfje tot filmster vol finesses

Cissy van Bennekom, die op 93-jarige leeftijd is overleden, was misschien wel de laatste van de vooroorlogse filmsterren. Met haar is die generatie, waartoe ook Lily Bouwmeester en Jopie Koopman behoorden, nu uitgestorven. Na de oorlog verbleekte haar glans sneller dan die van de anderen, omdat ze al sinds 1948 niet meer optrad. En van haar films wilde ze sindsdien niets meer weten.

Francisca van Bennekom werkte in 1928 als lintenverkoopster bij de Bijenkorf in Amsterdam, toen een acterende buurjongen op wie ze verliefd was, haar vertelde dat het Nieuwe Nederlandsche Toneel elfjes nodig had voor een nieuwe productie van Midzomernachtdroom. ,,Ja, ik wou bij het toneel'', zei ze dertig jaar later in het Algemeen Handelsblad. ,,Ieder meisje wil toch bij het toneel?'' Vervolgens speelde ze dienstmeisjes, verpleegstertjes en andere kittige rolletjes, tot in 1934 haar filmroem begon met De Jantjes. Binnen vijf jaar trad ze op in acht Nederlandse films, waarin ze de aandacht trok met haar talent voor finesses en haar levendige aanwezigheid.

Voortdurend stond Cissy van Bennekom in die tijd in het nieuws. Ook toen ze in 1938 op straat een oorvijg uitdeelde aan een passant, die ,,zo, brutaaltje!'' tegen haar had geroepen. De rechter legde haar vijf gulden boete op – een straf die in hoger beroep werd verminderd tot een gulden, en daarna wegens het regeringsjubileum van koningin Wilhelmina werd kwijtgescholden.

Tijdens de bezetting, toen bijna al haar collega's doorspeelden, heeft Cissy van Bennekom, die met een Hongaars-joodse immigrant getrouwd was, niet meer opgetreden. Na de bevrijding werkte ze alleen nog even mee aan een programma van het cabaretensemble van Wim Sonneveld. Daarna woonde ze vijftien jaar lang met haar tweede man en haar kinderen in Frankrijk, waar ze zich op beeldhouwen ging toeleggen.

Ook nadat Cissy van Bennekom als weduwe was teruggekeerd naar Amsterdam, hield ze zich afzijdig van haar vroegere vak. Die films van vroeger vond ze beneden alle peil, zei ze: ,,Als ik terugdenk aan die films, schaam ik me dood.'' Maar dat ze in de Nederlandse filmgeschiedenis een rol van betekenis heeft gespeeld, staat vast.