Trouw aan de revolutie

In de afgelopen halve eeuw is de Cubaanse revolutie veel aanhangers kwijtgeraakt. Maar niet `Benigno'. De guajiro (boer) uit het Sierra Maestra-gebergte sloot zich in 1957 aan bij de guerrilla van Fidel Castro en vocht mee tot aan de overwinning twee jaar later. Anno 2005 leeft hij in ballingschap in Parijs – een man ,,zonder vlag'', zoals hij zelf constateert – op zoek naar werk als bouwvakker, nauwelijks in staat ook maar een woord Frans te spreken.

In de tussenliggende periode speelt zich Benigno, afscheid van een revolutie af, de documentaire van Marlou van den Berge die de VPRO vanavond in de serie Dokwerk uitzendt. `Benigno' (goedaardige) is de bijnaam die Cubaanse rebellen aan de jonge boer Dariel Alarcón geven. Nadat het leger van dictator Batista zijn vrouw heeft vermoord, vecht Alarcón mee met de guerrilleros, bij voorkeur in de voorste linies. Later vergezelt hij Che Guevara op diens dramatisch mislukte guerrilla-expeditie in Bolivia en keert als een van de vier overlevenden terug in Cuba.

Na een carrière in het staatsveiligheidsapparaat komt Benigno halverwege de jaren negentig tot het inzicht dat Fidel Castro niet alleen zijn voormalige strijdmakker Che heeft verraden, maar ook de principes van de revolutie. Ontgoocheld gaat hij in ballingschap.

Het verhaal van Benigno is het drama van veel Cubanen die lang, soms decennialang, onvoorwaardelijk hebben geloofd in hun leider Fidel Castro, maar tot het besef zijn gekomen dat ze willoze werktuigen waren in de handen van een meesterlijke manipulator. Hij was ,,de allergrootste, de belangrijkste'', zegt Benigno, sprekend over Castro in zijn vroege jaren in het rebellenleger. Een man ,,die je overal ter wereld zou volgen, voor wie je zou sterven''.

Niet bij iedereen vertaalt het gevoel verraden te zijn door Castro zich tot een afkeer van de revolutie zelf. Benigno draait het om: ,,Fidel heeft het revolutionaire pad verlaten.'' En hij neemt het zichzelf kwalijk zo lang in de Cubaanse leider te hebben geloofd, deel te hebben uitgemaakt van een verwerpelijk systeem. Maar dat de revolutie zo eindigt, nee daaraan wil hij niet denken.

Dokwerk: Benigno, afscheid van een revolutie, VPRO, Ned.3, 20.55-22.00u.