Plankgas en `immer gerade aus'

De beurs geldzaken heeft haar deuren gesloten. De efficiencybeurs is opgeheven. Maar de emigratiebeurs, die vanaf vrijdag in Nieuwegein wordt gehouden en waar ook deze krant van de partij zal zijn, heeft de tijd mee.

Vorig jaar verlieten 112.000 mensen Nederland, zo blijkt uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Dat zijn mensen die hier geboren zijn én mensen die hier woonden. Nederland trekt de aandacht met deze emigratiegolf. De International Herald Tribune zette het al op zijn voorpagina.

De immigratie in Nederland daalt, net als het aantal geboortes en, wellicht wat onverwacht, het aantal sterfgevallen. Het saldo geeft een bevolkingsgroei (34.000) die sinds de jaren twintig niet zo laag is geweest een cijfer dat Nederland kan gaan veranderen. Minder mensen, minder groei, minder vervuiling.

De bijna-stagnatie is deels een afspiegeling van het sentiment onder burgers en consumenten. Wanneer de groei versnelt en de beurs piekt, zoals in 2000, pieken ook de baby's. Economische groei trekt immigranten. Valt de economie tegen, dan vallen geboorte- en immigratiecijfers terug.

Ook emigratie heeft harde en zachte kanten. De emigranten in de jaren vijftig ontvluchtten de Koude Oorlog en kozen ruimte: Australië, Canada, Verenigde Staten. Is de nieuwe emigrantengolf een vlucht voor de polarisatie van het maatschappelijk klimaat, aangejaagd door de moord op Fortuyn en Van Gogh?

Afgelopen week meldde het CBS dat bijna 49.000 mensen die hier zijn geboren vorig jaar zijn geëmigreerd. Dat is ongeveer het inwonertal van Heerhugowaard. En het gaat steeds harder. In 1999 vertrokken 35.785 mensen die hier zijn geboren, in 2000 steeg hun aantal met ruim 1.600, in 2001 met bijna 2.000, in 2002 (moord op Fortuyn) met ruim 4.200, in 2003 met ruim 2.300 en vorig jaar met ruim 2.660.

Het CBS noemt polarisatie niet als hun drijfveer, maar wel relatievorming, goedkopere huizen en lagere belastingen. De populairste bestemmingen zijn België en Duitsland. Ook de zon (Frankrijk, Spanje) trekt.

De groeispurt van de emigranten maakt van Nederland na veertig jaar immigratieland weer een emigratieland. En dat kan best eens een tijd zo blijven. Nog afgezien van de perceptie van het maatschappelijk klimaat zijn structurele trends gaande die mensen mobieler maken. De kiemen voor een Europese arbeidsmarkt zijn gezaaid. De euro werkt. Grotere verschillen in fiscale regels tussen naburige landen, die bijvoorbeeld huizenprijzen beïnvloeden, gaan vanzelf knellen. En welvaart maakt het makkelijker om zuidwaarts te trekken, zoals New Yorkers naar Florida gaan om te rentenieren.