Hoe veilig is Afghanistan?

Amerikaanse troepen zijn in Afghanistan niet alleen voor het handhaven van de orde. Ook geopolitieke belangen spelen mee, zoals druk op buurland Iran.

De Amerikaanse generaal Eric Olson heeft goed nieuws aan de vooravond van de komst van ongeveer 250 Nederlandse militairen naar Afghanistan. Het afgelopen jaar, zei hij maandag op een persconferentie in Kabul, zijn de aanvallen van Talibaan, Al-Qaeda en andere militante oppositiegroepen drastisch afgenomen. Afghanistan is, zei hij, een stuk veiliger geworden en hulpverleners keren daarom langzamerhand terug naar gebieden die voorheen onbereikbaar waren.

Generaal Olson is commandant van de zogeheten Combined Joint Task Force-76, het operationale hoofdkwartier van Enduring Freedom. Onder die naam opereert de door de Verenigde Staten geleide internationale troepenmacht in Afghanistan die sinds de verdrijving van de Talibaan, in december 2001, jacht maakt op overgebleven haarden van verzet.

De aanwezigheid van de ongeveer 18.000 coalitiesoldaten in Afghanistan was – naast de bescherming die met name in en rond de hoofdstad Kabul wordt geboden door de internationale vredesmacht ISAF (onder leiding van de NAVO) – afgelopen oktober van doorslaggevende betekenis bij de presidentsverkiezingen. Anders dan velen voorspelden bleven bloedige aanslagen uit toen de Afghanen in grote meerderheid Hamid Karzai tot hun president kozen.

De Nederlandse versterking van Enduring Freedom komt op een moment dat de Afghanen de afsluitende stap moeten zetten op het pad naar democratie. De verkiezingen van een parlement, voor het eerst in de geschiedenis van Afghanistan, zouden aanvankelijk tegelijk plaatshebben met de presidentsverkiezingen. Ze werden toen uitgesteld tot dit voorjaar en recentelijk nog verder naar achter geschoven. De bedoeling is nu dat Afghanistan medio september weer naar de stembus gaat.

Verbetering van de veiligheidssituatie betekent allerminst dat de Nederlandse troepen zich in een risicoloos avontuur begeven. Vooral in het zuiden, waar de Nederlandse commando's gaan opereren, en in het oostelijke grensgebied met Pakistan is de situatie nog precair. Daar brengt ,,de inzet van eenheden voor speciale operaties uiteraard risico's met zich mee'', zoals de ministers Kamp (Defensie) en Bot (Buitenlandse Zaken) vorige maand aan de Kamer schreven. Dat blijkt ook uit de lijst van Amerikaanse doden: 20 tot 25 in het afgelopen jaar volgens generaal Olson. Sinds het begin van Enduring Freedom zijn in Afghanistan zelf ongeveer zeventig Amerikaanse militairen gesneuveld, onder wie vijf door `vriendelijk' vuur, en kwamen zo'n veertig militairen om bij ongelukken.

Generaal Olson zei afgelopen maandag ook dat, gezien het succes van Enduring Freedom, het mogelijk is langzamerhand na te gaan denken over vermindering van het aantal Amerikaanse militairen in Afghanistan. De formulering is met opzet zorgvuldig gekozen: troepenreductie is op dit moment nog niet aan de orde.

Niet alleen de veiligheidssituatie in Afghanistan zelf speelt een rol, maar ook geopolitieke belangen, met name met betrekking tot Iran. Zo pleitte de Republikeinse senator John McCain vorige maand op bezoek in Kabul openlijk voor vestiging van permanente Amerikaanse militaire bases in Afghanistan ,,wegens de veiligheidsbelangen op lange termijn in de regio''. Daarbij gaat het om logistieke bases in onder andere Bagram, ten noorden van Kabul, en nabij de zuidelijke stad Kandahar, waar ook de Nederlandse commando's zullen worden gestationeerd.

Recentelijk is ook de vroegere Russische luchtmachtbasis in Shindand, ten zuiden van de westelijke stad Herat, niet ver van de grens met Iran, aan het rijtje toegevoegd. Ook hier zijn de Amerikanen bezig met restauratie. ,,Ik denk dat de Iraniërs sterk staan als ze zeggen: dit is Amerika dat Iran in de hoek probeert te drijven. Ze hebben bases gekregen in Irak, ze hebben bases in Afghanistan. Ze hebben nauwe betrekkingen met Pakistan. Ze hebben schepen in de Golf. Ze proberen Iran te omcirkelen'', zei de Britse defensiespecialist Paul Beaver onlangs.