Een land vol wrede idioten

Veertig gewelddadige jaren hebben het normale leven in Colombia totaal verstoord. ,,Iedereen is alleen maar bezig te overleven.''

Het zijn vooral de kinderen die opvallen. Waar je ook komt in de sloppenwijken rondom de Colombiaanse provincieplaats Cúcuta, het wemelt van de jeugd. In de klaslokalen is elke vierkante centimeter bezet. Ruimte voor tafeltjes is er niet. ,,Gezinnen tellen hier gemiddeld zeven kinderen, maar het is zeker geen uitzondering straatarme, alleenstaande moeders te ontmoeten die het dubbele aantal hebben'', zegt de lokale directeur van het Wereldvoedselprogramma van de Verenigde Naties, Carmen Saavedra.

Laatst vroeg Saavedra aan een vrouw hoe oud haar kind was. De moeder moest het antwoord schuldig blijven. ,,Zelfs de naam van het eigen kind wilde haar niet te binnen schieten. Moeders zijn hier zo overbelast dat ze de opvoeding overlaten aan de oudste dochter of de grootmoeder''.

,,Het normale sociale leven is in Colombia door tientallen jaren van geweld totaal verstoord. Iedereen is alleen nog maar bezig te overleven'', zegt pater Francesco Bortignon terwijl hij met zijn jeep bijna blijft steken in de door de aanhoudende regen in moddergleuven veranderde straten van de armste buurten van de stad.

In de tropische grensplaats Cúcuta – een miljoen inwoners – werd tot zo'n twintig jaar geleden goed geld verdiend. Het toerisme en de uitvoer van textiel en schoeisel naar het toen nog door de olie rijke buurland Venezuela waren de belangrijkste inkomstenbronnen. Maar na veertig gewelddadige jaren waarin een reeks van gewapende groepen elkaar naar het leven staan is dit een van de vele Colombiaanse streken die in een rampgebied zijn veranderd. Het enige dat nog blinkt in Cúcuta is het hekwerk voor deuren en ramen waarmee bewoners onbevoegden buiten de deur proberen te houden.

,,Overbevolking, tienerzwangerschappen, huiselijk geweld, aids, 50 procent werkloosheid, verkrachtingen, ontvoeringen, martelingen of moorden. Er is sprake van een opeenstapeling van sociale ellende'', zegt Saavedra. ,,In dit land sterven mensen tegenwoordig letterlijk van de honger. Colombia is hard op weg een land van enkel ongeletterde, wrede idioten te worden.''

Aanvankelijk was het een politiek gemotiveerde strijd van landlozen tegen de heersende macht. Tegenwoordig vechten guerrillastrijders en paramilitairen in streken als deze alleen nog om een rivier of een stuk land om cocaïne te kunnen telen en uitvoeren. Door het niet aflatende narcoterrorisme zijn in het 44 miljoen inwoners tellende Colombia ruim drie miljoen mensen in eigen land op de vlucht. Het afgelopen jaar zijn er tweehonderdduizend vluchtelingen bijgekomen.

Het geweld is niet te ontlopen. De gemeente San José de Apartadó – 1.300 zielen – heeft zich acht jaar geleden uitgeroepen tot vredesgemeente. De inwoners wilden neutraal blijven in het gewapende conflict. Dat wordt niet geaccepteerd. Twee weken geleden zijn acht inwoners, onder wie een van de gemeentelijke leiders, Luis Eduardo Guerra, en drie kinderen, afgeslacht. De lijken zijn met een motorzaag ontdaan van ledematen en als voer voor de kalkoengieren achtergelaten.

De guerrillastrijders van de FARC hebben het gedaan, zegt de regering nadat eerder door prominente dorpsbewoners het Colombiaanse leger is beschuldigd van de massamoord. De eerste groep onderzoekers die ter plekke informatie verzamelde werd vorige week door onbekenden met granaatwerpers beschoten. Hierbij stierf een politieman. Sinds het dorp zich neutraal verklaarde, zijn volgens oud-burgemeester Gloria Cuartas 154 dorpsbewoners vermoord. De dorpelingen weigeren uit angst iets te verklaren aan justitie.

Het is een rare paradox. Colombia is een heel fraai land en de bewoners zijn er doorgaans opgewekt en vriendelijk. Met een Colombiaan kun je lachen. Maar tegelijkertijd is het land een decor vol gruwelijkheden.

[Vervolg COLOMBIA: pagina 4]

COLOMBIA

Colombia is missiegebied

[vervolg van pagina 1]

,,In Cúcuta worden hele buurten bewoond door mensen die niet meer terug durven naar hun eigen huis. Negentig procent heeft de benen genomen omdat een groep dreigde ze om te brengen als ze niet vertrokken'', zegt de lokale directeur van het Wereldvoedselprogramma, Saavedra. Anderen zijn naar de stad verkast omdat hun grond door vliegtuigen met chemicaliën is besproeid in het kader van de oorlog tegen drugs en waardeloos is geworden.

De mensen zijn door de intimidaties zo bang dat ze niet met een vreemde willen praten. ,,De terreur gaat heel ver. Niet alleen wat je zegt is tegenwoordig riskant, maar ook hoe je er uitziet'', vertelt een onderwijzeres in een sloppenwijk van Cúcuta terwijl haar leerlingen door het voetballen in de regen steeds meer onder de modder komen te zitten. ,,Vrouwen met een blote navel of een te lage heupbroek en mannen met oorbellen of armbandjes werden twee jaar geleden door de para's tot militair object verklaard.''

Onder het bewind van de drie jaar geleden aangetreden president Álvaro Uribe is in Colombia een begin gemaakt met het ontwapenen van paramilitairen en gedeserteerde guerrillastrijders. De groep para's die in en om Cúcuta actief was, heeft officieel de wapens neergelegd. Maar veiliger voelen de mensen zich niet. ,,Veel van die voormalige para's hebben niets te doen en trekken 's nachts stelend en schietend rond'', zegt een man die in het centrum met een handpers voor dertig cent een plastic beker met verse sinaasappelsap vult.

Politiecommissaris José Henao van Cúcuta zegt dat de cijfers overigens wel degelijk een kentering ten goede te zien geven. De moorden zijn de laatste maanden met 44 procent gedaald. De diefstallen met twintig.

Volgens pater Francesco kan de hedendaagse Colombiaanse werkelijkheid echter al lang niet meer met politiestatistieken worden geduid. Tijdens de rondgang in zijn parochie wijst hij naar een in het dal gelegen boerderij. ,,Daar hebben paramilitairen de afgelopen jaren elk weekeinde mensen afgeslacht. Ze pakten degenen op die ze ervan verdachten te heulen met linkse guerrillastrijders. De verdachten werden gemarteld, vermoord en hun verminkte lijken even verderop gedumpt. Niemand heeft de daders ooit iets in de weg gelegd.''

,,Mensen zijn afgestompt. Onderwijs voor hun kinderen zien ze niet meer zitten'', vertelt pater Francesco. ,,De school is gratis maar toch een kostenpost. Een kind moet schriften kopen en schoenen want zonder schoeisel mag hij het gebouw niet binnen. Veel ouders zien hun kinderen liever op straat. Daar valt geld te verdienen.''

Schoolverzuim is dan ook geen onalledaags verschijnsel. Soms ontbreken bijna alle jongens. Die gaan in het oogstseizoen massaal blaadjes plukken op de nabijgelegen 12.000 hectare grote cocavelden. Het zijn gebieden waar de dagelijkse boodschappen worden afgerekend per gram cocaïne.

De Colombiaanse staat wint terrein terug. In de sloppenwijk is nu een legerpost gevestigd. De soldaten staan er achter een stapel zandzakken. De kosten die gemoeid zijn met de uitbreiding van het leger, zijn zo gigantisch dat veel van het sociale werk wordt overgenomen door de internationale gemeenschap.

In de oerwoudprovincie Norte de Santander regelen de paters Scalabriniani uit Italië het onderwijs en de gaarkeukens. Oxfam werkt er en een VN-organisatie als het Wereldvoedselprogramma geeft een half miljoen mensen te eten. Zelfs de Colombiaanse indianen die in het oerwoud dreigen te sterven aan tbc, worden door Artsen zonder Grenzen bijgestaan. Colombia is een missiegebied geworden.