Zorgen over Bush' kandidaat voor VN

President Bush heeft `havik' John Bolton gekozen als VN-ambassadeur. In binnen- en buitenland klinken bezorgde reacties.

De voordracht van VN-criticus John Bolton (56), onderminister van Buitenlandse Zaken, tot Amerika's ambassadeur bij de Verenigde Naties roept bezorgdheid en ongeloof op in de wereldgemeenschap. Dat president Bush, net terug van zijn Europese charme-offensief na de ruzie over de oorlog in Irak, juist de grootste havik en meest atypische kandidaat uit zijn regering nomineert voor de meest multilaterale post laat menig topdiplomaat zuchten. ,,Jezus Christus, wat een slag voor de VN'', zegt een hoge medewerker van `EU-buitenlandchef' Javier Solana. ,,Dit is iemand in zijn ogen prikken. Nu maar hopen dat de tweede regering-Bush echt meer gaat luisteren naar andere landen, anders wordt het een slachthuis bij de VN.''

In Amerika zelf is niet alleen onder Democraten maar ook onder Republikeinen en binnen de regering-Bush met verbazing gereageerd op de voordracht, zozeer dat meteen al de vraag circuleert of Bolton wel de noodzakelijke steun van de Senaat zal krijgen. De nominatie van Bolton, nu onderminister voor ontwapeningszaken en internationale veiligheid, voedt de nationale en internationale scepsis over de werkelijke bedoelingen van Bush II. Hoe valt de keuze voor de als houwdegen beschouwde Bolton te rijmen met Bush' recente inspanningen voor betere relaties en meer overleg met de bondgenoten dan onder Bush I?, vragen veel diplomaten zich af.

Bolton staat te boek als criticus van de VN en het multilateralisme, beide volgens hem te stroperig en inefficiënt. Hij is pleitbezorger van een krachtig Amerikaans leiderschap in de wereld. Bolton geldt als een juridisch scherp denkende, volbloed neoconservatief, met een ongeduldige en confronterende stijl. ,,Er bestaat niet zoiets als de Verenigde Naties'', zei Bolton in 1994. ,,Het [VN-]Secretariaatsgebouw in New York heeft 38 verdiepingen. Als het er tien zou verliezen, zou dat niet veel verschil uitmaken.''

Als onderminister was hij de grote gangmaker achter de Amerikaanse boycot van het Internationaal Strafhof en hekelde hij VN-organen om hun vermeende slapheid jegens Iran en Noord-Korea. Europa's diplomatieke aanpak van Iran kreeg van hem vorig jaar nog een veeg uit pan. Het bezorgt hem grote populariteit onder de conservatieven in het Congres.

Vice-president en medehavik Dick Cheney schoof Bolton naar verluidt naar voren voor de VN-post. En dat terwijl de meerderheid van de wereldgemeenschap juist dacht en hoopte dat de hardliners in de Amerikaanse regering een toontje lager zouden zingen, nu samenwerken met andere landen zo belangrijk zou worden tijdens Bush II. De conclusie kan, voor somber gestemde diplomaten, de titel van een non-fictiefilm zijn: The Return of the Neocons.

Bolton nam gisteren de verzoenende toon aan, die Bush II sinds weken aanslaat. Zijn voordracht komt op een cruciaal moment nu de VN onder vuur liggen door een reeks schandalen en onder druk staan om zich te hervormen. [Vervolg BOLTON: [pagina 5]

BOLTON

Nog geen gelopen race

[Vervolg van pagina 1] De VN willen dit jaar werk maken van hervormingen en daarvoor is er in september een top met wereldleiders. Een Europese topdiplomaat zegt: ,,De benoeming van Bolton lijkt een slecht signaal dat Bush toch zijn agenda doordrukt en dat er zwaar weer op komst is voor de VN. De VN-begroting en -programma's zullen zeer kritisch worden gevolgd.'' Amerikaanse analisten zeggen dat een benoeming van Bolton de beste garantie is dat de VN-hervormingen echt plaatshebben en de steun krijgen van Amerikaanse conservatieven.

Bolton zei gisteren diplomatiek: ,,Nauw samenwerken met anderen is essentieel om een veiliger wereld te garanderen.'' Bolton die in drie Republikeinse regeringen heeft gediend, zei te hopen op ,,effectieve multilaterale diplomatie. Amerikaans leiderschap is van groot belang voor het succes van de VN''. Solana's medewerker, die Bolton nog van eind jaren tachtig kent, zegt dat er ,,toen nog best hem te praten viel. Pas later kwamen zijn extreme standpunten''.

Ontwapeningsexpert Bolton, die geen lid van het kabinet wordt net als zijn voorgangers Negroponte en Danforth, haalde de afgelopen jaren fel uit Noord-Korea. Hij noemde leider Kim een ,,tirannieke dictator'' en het leven er een ,,helse nachtmerrie''. Het regime noemde Bolton vervolgens ,,menselijk uitschot'' en weigerde nog met hem over zijn nucleaire programma te onderhandelen.

Bolton leidde voorts een mislukte campagne om de chef-inspecteur van het Internationaal Atoom Energie Agentschap, ElBaradei, van een derde termijn af te houden. En dat Irak moest worden aangepakt stond voor hem in 1998 al vast toen hij samen met anderen in een open brief bij president Clinton erop aandrong definitief met Saddam Hussein af te rekenen.

Minister Rice noemde gisteren als een van Boltons grootste prestaties de intrekking door de VN in 1991 van een resolutie van de Algemene Vergadering uit 1975, waarin het zionisme werd gelijkgeschakeld met racisme. Bolton zal ,,een sterke stem'' zijn voor de hervormingsagenda voor de VN, zei Rice.

Intussen lijkt zijn benoeming nog geen gelopen race. De invloedrijke Republikeinse senator Lugar zei onlangs al dat Bolton geen steun zou krijgen in de Senaat voor de post van `tweede man' onder Rice, waarvoor hij werd genoemd. Voor Boltons huidige post van onderminister stemden destijds liefst 43 senatoren tegen. Ook al sprak de machtige Democratische senator Biden lovend over hem in 2001: ,,Mijn probleem met u is dat u door de jaren heen te competent bent geweest.''

Als Bolton het haalt, zegt de Amerikaanse analist Lee Feinstein, ,,breekt of een zeer moeilijke periode aan in de relatie VS-VN'' of een nieuw tijdperk, zoals toen president Nixon naar China ging en een nieuwe relatie begon. Een hoge VN-diplomaat: ,,Bolton is geen vriend van de VN, maar laten we eerst afwachten wat hij gaat doen en zeggen en niet meteen als verschrikte kippen reageren.''