Verven en schuren voor de samenleving

Er gaan steeds meer stemmen op voor een `sociale dienstplicht' om jongeren maatschappelijk bewuster te maken en te voorkomen dat ze het foute pad opgaan. Staatssecretaris Ross-Van Dorp komt dit voorjaar met een voorstel.

In een kleine, donkere kelderbox van een flat in Moerwijk klinken de schelle stemmen van kinderen. Ze praten hard om het geluid van schuurpapier over geverfd hout te overstemmen. De drie, Mouhcine (13), Ezra (12) en Ruth (12) klussen voor Go 4 it, een project van Halt Haaglanden.

Met het project wil het Haagse Halt-bureau voorkomen dat de deelnemers het criminele pad op gaan. Jongeren tussen de 12 en 17 jaar die rondhangen in wijken en op pleinen, of die jongerencentra bezoeken maar nog wel op school zitten, mogen meedoen. Ze klussen vier keer twee uur en krijgen er 25 euro voor. De klussen lopen sterk uiteen. ,,Nu ben ik met een groepje boxen aan het schilderen. Straks ga ik met een ander groepje papier prikken'', zegt Tamah Manneveld, begeleidster van de jongeren.

Het Haagse initiatief is één van de projecten in Nederland om jongeren maatschappelijk bewuster te maken. De afgelopen jaren is een voortdurende discussie gaande hoe dat het beste kan worden aangepakt. Zo pleitte Pim Fortuyn in 2001 al voor een `sociale dienstplicht'. Jongeren zouden een periode verplicht zijn werkzaamheden te verrichten ten dienste van de samenleving. Fortuyn beschouwde dit tevens als een goed integratiemiddel, doordat verschillende culturen met elkaar moesten optrekken.

Zijn idee kreeg eind 2003 steun van de Tweede Kamer, toen een motie van de LPF werd overgenomen waarin een sociale dienstplicht werd bepleit. Ook minister Donner (Justitie, CDA) sprak zich in december vorig jaar uit als voorstander.

Vorige maand bleek staatssecretaris Ross-Van Dorp (Welzijn en Sport, CDA), die het jeugdbeleid op regeringsniveau coördineert, enthousiast voor de invoering van een `sociaal jaar'. De gedachte van de sociale dienstplicht is daarbij omgevormd tot een recht dat jongeren krijgen om zich maatschappelijk in te spannen. Eerder meldde het Verwey-Jonker Instituut – voor `onderzoek naar maatschappelijke vraagstukken' – namelijk dat invoering van een plicht tot dienstverlening kan botsen met internationale juridische bepalingen. Het prees het `sociale jaar' wel aan. Volgens een onderzoeksrapport van het instituut, dat eerder dit jaar openbaar werd, verschaft zo'n jaar jonge schoolverlaters meer maatschappelijke kansen en nauwere betrokkenheid bij de samenleving. Staatssecretaris Ross stuurt dit voorjaar een voorstel naar de Kamer.

Intussen zorgt het schuren van de deuren in de kelderbox voor steeds meer stof. ,,Wat doen jullie daar beneden?'', vraagt een man die het flatgebouw net binnenkomt. ,,Wij zijn van Go 4 it en knappen de kelderboxen op'', antwoordt Manneveld.

Frankrijk kent al een sociaal jaar, dat ze daar `sociaal dienstrecht' noemen. Jongeren die er gebruik van maken kunnen bijvoorbeeld taallessen geven, op bezoek gaan bij ouderen en gehandicapten, of zich in de buurt bezighouden met toezicht of onderhoudswerk.

Een dergelijk jaar invoeren in Nederland heeft de zegen van Steven van Eijck, oud-staatssecretaris van Financiën voor de LPF. Van Eijck is voorzitter van de commissie `operatie Jong'. Zij coördineert het jeugdbeleid, dat over vijf ministeries verspreid is.

Van Eijck wéet dat een sociaal jaar werkt, zegt zijn woordvoerder. Dat heeft hij gezien bij de Economic Development Board Rotterdam, die de economische ontwikkeling van de Rotterdamse regio stimuleert. ,,Gemeenten kunnen dit soort werkzaamheden controleren. Dat werkt het beste, omdat lokale overheden het beste weten welk werk nodig is in de omgeving'', aldus de woordvoerder.

Terwijl Ross zich bezint op de mogelijkheid het sociaal jaar in te voeren, nemen andere organisaties al initiatieven op dit terrein. Behalve het Haagse Halt-bureau bereidt bijvoorbeeld ook het onlangs opgerichte particuliere bureau Stichting sociale-dienstplicht.nl een programma voor `ontsporende jongeren'.

De stichting ziet dat daaraan behoefte is. Ze ,,wil jongeren die dreigen in de fout te gaan, een programma aanbieden van maximaal een jaar'', zegt voorzitter Etiënne van Koningsveld. ,,Er zijn veel jongeren van wie je redelijkerwijs kunt aannemen dat zij zonder ingrijpen in de problemen zullen komen. Zij staan in contact met de Kinderbescherming of een Bureau Jeugdzorg, dat is de regionale organisatie die, waar nodig, zorg toewijst. Ook zijn er jongeren die in jeugdgevangenissen zitten, maar daar eigenlijk niet horen.''

Van Koningsveld heeft het idee de jonge schoolverlaters op te vangen in een centrum. Het gaat hierbij om twee groepen jongens, van 12 tot 16 jaar en van 16 tot 18 jaar. De jongste groep moet weer midden in de maatschappij komen te staan door sport en spel, legt hij uit. Bij de oudste jongens wil de stichting dit bereiken door maatschappelijke dienstverlening.

Het is de bedoeling dat de jongeren gedurende het programma in dit centrum verblijven. ,,Ze kunnen weg als ze dat willen. Het is aan ons om ervoor te zorgen dat ze niet willen'', aldus Van Koningsveld.

De plannen van sociale-dienstplicht.nl liggen op dit moment bij de betrokken ministeries en provincies. Als die de plannen goedkeuren, dan kan sociale-dienstplicht.nl met subsidie aan de slag, bevestigt een landelijk woordvoerder van de bureaus Jeugdzorg. ,,Wij zijn ambitieus. Als ons idee werkt, willen wij in de toekomst meer locaties openen.''

Wat voor soort werk de jongeren moeten gaan doen weet Van Koningsveld al. ,,Simpele klussen, zoals graffiti van muren en viaducten halen. We willen echter ook grotere projecten doen. We denken aan het inzetten van jongeren bij vakantiereizen voor gehandicapten. Daarvoor zijn vaak allerlei aanpassingen nodig, waarvoor de jongens zouden kunnen zorgen.''

Sociale dienstplicht.nl wil, als alle plannen worden goedgekeurd, deze zomer beginnen met een eerste groep jongens. ,,Daar ligt onze expertise'', zegt Van Koningsveld. ,,Als wij in de toekomst ook meiden gaan helpen, dan moeten daar andere mensen voor komen.''

In Moerwijk ruimen de kinderen van Go 4 it hun gereedschap op. Wanneer gaan ze verder met de klus? ,,Wij kunnen vrijdag wel'', zegt Ruth. ,,Dat is dus onze afspraak?'', vraagt begeleidster Tamah Manneveld. De drie knikken. ,,Ze hebben nu in de gaten hoeveel moeite het kost voordat zo'n kelderbox is opgeknapt'', zegt Manneveld. ,,Als je dat doorhebt, ga je niet zo snel zo'n box met stift volschrijven.''