`Ik overtrad mijn eigen regels'

Mag een topman in Amerika een liefdesaffaire hebben met een andere bestuurder? Bij Boeing kon het niet, omdat diezelfde topman `onethisch gedrag' eerder in een gedragscode veroordeelde.

Een gratis kliklijn, handboeken voor goed gedrag, een `Comité voor Intern Beleid', een nieuwe gedragscode: Harry Stonecipher stelde na zijn aantreden eind 2003 bij Boeing alles in het werk om `onethisch gedrag' aan de kaak te stellen en uit te bannen. Een van de gedragsregels luidt dat ,,werknemers geen gedrag zullen vertonen of activiteiten ontplooien die vragen kunnen oproepen aangaande de eerlijkheid, onpartijdigheid en reputatie van het bedrijf, of die het bedrijf anderszins in verlegenheid zouden kunnen brengen''.

En uitgerekend Harry himself overtrad zijn eigen regels. Tien dagen geleden kregen enkele personeelsleden van Boeing pikante e-mails onder ogen van Stonecipher aan een vrouwelijke directeur binnen zijn bedrijf. De brave Boeing-medewerkers lapten hun baas erbij. Ze stuurden een klacht, met de amoureuze e-mails als attachments, naar de raad van commissarissen. Toen was Stoneciphers lot in feite al bezegeld. De voorzitter van de raad van commissarissen, Lew Platt, confronteerde de topman met de kwestie. Volgens de Amerikaanse krant The Washington Post gaf Stonecipher (getrouwd, twee kinderen en twee kleinkinderen) zijn buitenechtelijke verhouding meteen toe: ,,Ik zei dat het waar was. Wij hebben – hell: ík heb – hogere normen doorgevoerd. En die heb ik zelf overtreden. Ik heb de situatie verkeerd ingeschat.''

Wat betekent de liefdesaffaire en het aftreden van Stonecipher voor het Amerikaanse bedrijfsleven in zijn algemeenheid? Waait er een puriteinse wind door de hoogste regionen, of is het ontslag van de Boeing-topman een eenmalig, op zichzelf staand incident?

,,Het gaat me wat ver om van een nieuwe preutsheid te spreken, maar dit was vijf jaar geleden zeer onwaarschijnlijk'', zegt Laura Hartman, een hoogleraar handelsethiek aan de DePaul Universiteit in Chicago. ,,Corporate governance ligt gevoelig. Het lijkt me dat de meeste bedrijven, en Boeing al helemaal, het zekere voor het onzekere willen nemen.''

,,De bestuursvoorzitter is de allerhoogste baas, die heeft automatisch een belangenconflict met iedere werknemer van het bedrijf'', zegt Elizabeth Scott, een ethica die een boek schrijft over het effect van liegen door werknemers. ,,Bovendien zijn er rechtszaken geweest van werknemers tegen bedrijven, die klaagden dat hun collega die een relatie had met een hogergeplaatste werd voorgetrokken.''

Legt Boeing de lat niet erg hoog door het privé-leven van zijn topmanagers in beschouwing te nemen? Topmanagers zijn toch geen politici? Hartman: ,,De grens tussen privé en zakelijk is moeilijk te trekken. Trouwens, hoe geloofwaardig is het dat iemand er twee soorten normen en waarden op nahoudt: eentje voor op het werk en eentje voor thuis? Die zouden moeten samenvallen.''

Immoreel gedrag bij topmanagers kan geld kosten, op meer dan één manier. Er zou een demoraliserend en demotiverend effect uitgaan naar de rest van het bedrijf. En het tweetal in kwestie kan chantabel zijn. Het ontslag van Stonecipher kent nauwelijks een precedent. De enige zaak die erop lijkt is die van William Agee, topman van de fabrikant van vrachtauto-onderdelen Bendix, die in 1980 de kranten haalde door een affaire met een ondergeschikte, Mary Cunningham. Zij werd daarop ontslagen. Later trouwden ze.

,,Mij deed Stonecipher meteen denken aan Jack Welch'', zegt professor Hartman, verwijzend naar de oudtopman van GE, die in 2002 met pensioen ging. ,,Maar toen bleek dat hij een affaire had met een journaliste, die hem had geïnterviewd, ontstond er nauwelijks verontwaardiging. Dat zou nu niet meer kunnen.''

De ironie wil dat Stonecipher in december 2003 juist aantrad om Boeing na een reeks van spionage- en omkoopschandalen weer in rustiger vaarwater te brengen. Zijn voorganger, Phil Condit, moest aftreden omdat onder zijn bestuur (maar kennelijk buiten zijn weten) een `onethische' deal plaatshad. Darleen Druyun, een hoge vrouwelijke functionaris van het Amerikaanse ministerie van Defensie, verantwoordelijk voor de inkoop van vliegtuigen, bedong in 2002 tijdens onderhandelingen met de financieel directeur van Boeing, Michael Sears, een baan voor zichzelf bij de vliegtuigbouwer in ruil voor een mega-order van tankervliegtuigen. Druyun trad naderhand inderdaad in dienst van Boeing.

Toen de zaak uitlekte werden zij en Sears door Boeing ontslagen; beiden zijn inmiddels veroordeeld tot gevangenisstraffen van enige maanden. De Amerikaanse regering annuleerde ook de order bij Boeing. Stonecipher, die eerder onder Condit tweede man was bij Boeing tot hij in 2002 met pensioen ging, werd vervolgens `van stal' gehaald om orde op zaken stellen. Het tekende ook het falende personeelsbeleid bij Boeing: er was niemand van de zittende managers die Condit kon opvolgen. Stonecipher had tot zijn zestigste, volgend jaar mei, zullen aanblijven. In een vraaggesprek met deze krant verzekerde hij in september 2004 dat de schandalen bij Boeing tot het verleden behoorden. ,,Yeah, het gaat nu heel goed.''