Herrieschopper langs de zijlijn

De Portugees José Mourinho is de omstreden én bewonderde coach van Chelsea, dat vanavond in de Champions League een 2-1 achterstand moet goedmaken tegen FC Barcelona.

José Mourinho is de nieuwe held. Hij loodste FC Porto uit het niets naar twee achtereenvolgende Europese bekerzeges en stuurt FC Chelsea voor het eerst sinds 1955 naar een Engelse landstitel. Hij is de ware opvolger van de Argentijn Helenio Herrera. Deze grondlegger van het catenaccio (extreem verdedigende speelwijze) stak ook stralend in het pak, zette zijn hele selectie voortdurend op scherp, behield een maniakale controle over elk detail en was de meester van de mind games.

Herrera pookte het conflict op, in eigen kring met bestuurslieden maar vooral met de trainers van de tegenstanders. Zo is Mourinho ook. Hij joeg sociaal geëngageerde coaches als Ferguson van Manchester United en O'Neill van Celtic de gordijnen in. De voorbije weken schopte hij herrie met zijn collega Rijkaard van FC Barcelona én met de fans van FC Liverpool.

Mourinho beschuldigde FC Barcelona twee weken geleden van beïnvloeding van de Zweedse scheidsrechter Frisk en weigerde na afloop van het eerste duel in de Champions League de persconferentie bij te wonen. Enkele dagen later sarde hij de supporters van Liverpool, na het eigen doelpunt van Gerrard van The Reds in de finale van de League Cup, door zijn hand treiterend achter zijn oor te leggen. De scheidsrechter stuurde Mourinho naar de tribune. Zowel de Europese voetbalbond UEFA als de Engelse voetbalbond FA zal zijn strafblad aanvullen. Mourinho treedt ook hier in het spoor van Helenio Herrera, de meest beboete coach uit het Italiaanse voetbal.

Herrera palmde middenjaren zestig via het door hem ontworpen catenaccio met Inter de wereld in. Hij aanvaardde geen uitschuivers van zijn spelers. Hij liet tijdens zijn eerste trainingstocht door de bergen vier spelers van Inter te voet terugkeren omdat ze enkele seconden te laat arriveerden aan de bus. Herrera zette de hiërarchie uit.

Het catenaccio gold als een zeer disciplinaire doctrine. Het systeem baseerde zich op agressief afweervoetbal. De Italiaanse libero Picchi dirigeerde de tot vijf man opgetrokken verdedigingsgordel. Met in het middenveld een dubbele drempel en vooraan de vrijbuitende balkunstenaars Suarez-Jair-Mazzola. Herrera won zowel de Europa Cup voor landskampioenen als de wereldtitel voor clubteams in 1964 en 1965. Een lawine van kritiek overspoelde Inters conservatieve voetbalrevolutie, maar hij bleef zweren bij zijn bestel, gepolijst met vernieuwende en voor die tijd uiterst moderne trainingsmethoden.

Mourinho omhelst evenzeer de controverse, bereidt ze voor en lokt ze uit. Hij studeert voetbal, sinds zijn zeventiende. Hij heeft alle tactische systemen in zijn hoofd, ontwerpt computermodellen, gebruikt alle technologische snufjes om de tegenpartij te doorgronden en te ontmaskeren. Mourinho is een man van de veldbezetting via het 4-5-1-systeem. Een amper te ontmantelen agressief-defensief blok, veel voetballend vermogen op het middenveld en een diepgaande aanvaller die ook het `kaatsen' van de bal machtig is.

Mourinho leerde het vak via zijn vader, bij de Portugese club Vitoria Setubal en hij zwoer de dure eed om ooit `de beste coach ter wereld' te zijn. Hij liep stage bij FC Barcelona onder de hoofdtrainers Bobby Robson en Louis van Gaal. Benfica bood hem in 1999 een contract aan, maar hij ging niet op het aanbod in, omdat de directie een ander beleid voorstond. Begin 2002 drong hij door bij het sukkelende FC Porto. Hij beloofde een landstitel in 2003 en hij hield woord: de dubbel én de UEFA Cup.

Mourinho bereidde de beladen klassieker tegen Benfica in Lissabon op zijn manier voor. Hij stapte een half uur voor de wedstrijd provocerend het veld op. De 80.000 Benfica-fans trakteerden hem op een fluitconcert van jewelste. Mourinho verklaarde zijn handelwijze als volgt: ,,De fans richtten hun negatieve energie op mij, in plaats van op de spelers.'' Nadien vertelde hij met gevoel voor pathetiek: ,,De Portugezen houden niet van mij.''

Mourinho gelooft heilig in het aanwakkeren van het conflict. Voor elke wedstrijd gooit hij de kranten op tafel en confronteert zijn spelers met negatieve uitspraken over hen. Hij houdt van scheldpartijen tegen scheidsrechters en noemt hen openlijk `bedriegers'. In de tunnel van het stadion scheurde hij vorig seizoen de Braziliaan Liedson van Sporting Portugal het shirt van het lijf. Hij papte onbeschroomd aan met liefjes van de harde supporterskern van FC Porto. Om meer te weten te komen van het gedrag van zijn spelers en hen vervolgens voor schut te zetten. En na de gewonnen finale van de Champions League, vorig voorjaar tegen AS Monaco, lanceerde hij met een zelfvernietigende trots het gerucht dat hij onder doodsbedreiging stond. Nog voor de huldiging in Gelsenkirchen vluchtte hij naar de kleedkamer.

Voor het overige vermijdt Mourinho elke vorm van inspraak. In een interview met The Sunday Times verklaarde hij deze zomer, na zijn overstap naar Chelsea, zijn liefde voor de oude Portugese dictators Salazar en Caetanho: ,,Democratie bevordert de middelmaat.'' Volgens een Portugese psycho-analist gelooft Mourinho in een goddelijke voorbestemming voor zichzelf. Herrera is weer onder ons. Vroeg of laat loopt dit verkeerd af.