`Geef Schiphol een status aparte'

,,Ik stoor me aan berichten dat het op Schiphol onduidelijk is wie waarvoor verantwoordelijk is'', zegt de korpschef van de Schiphol regio, Bob Visser.

Drie weken geleden kwam er een melding binnen bij 1-1-2. Een treinmachinist, op weg naar Amsterdam, zag op klaarlichte dag een man in camouflagepak, met een tas, de Schipholtunnel inlopen. Binnen een minuut na zijn melding rinkelde de telefoon in Haarlem, bij het hoofdkantoor van de politie in Kennemerland. De marechaussee werd gealarmeerd, speciale politie-eenheden met gepantserde voertuigen en zware wapens; de tunnel werd afgezet, burgemeesters gealarmeerd, de commissaris van de koningin, de hulpdiensten, Schiphol, de brandweer, Binnenlandse Zaken, Justitie. Binnen een uur stond alles klaar voor een terroristische aanslag.

,,Dat was een goede test van ons reactievermogen'', zegt Bob Visser, korpschef van de politieregio Kennemerland, waaronder Schiphol valt. Een voorzichtig uitgevoerd onderzoek wees uit dat de `terrorist' in camouflagepak in werkelijkheid een onderhoudsmonteur was die was vergeten te melden dat hij een klusje moest klaren in de tunnel. ,,Aan zo'n incident kunnen we zien dat de organisatie goed in elkaar zit'', zegt Visser.

Dat vermogen, om binnen een mum van tijd een enorme veiligheidsoperatie op te zetten, is één van de gevolgen van de aanslagen in Madrid, een jaar geleden, zegt Visser, behalve korpschef ook voorzitter van de Raad van Hoofdcommissarissen. Vóor de aanslagen, in 2003, was hij op projectbasis directeur-generaal Beveiliging en Crisisbeheersing op het ministerie van Binnenlandse Zaken, waar hij leiding gaf aan het Nationaal Coördinatiecentrum (NCC). Toen waren er dreigingen, in Irak was de oorlog begonnen, ,,maar `Madrid' heeft het terrorisme naar Europa gebracht'', zegt Visser. ,,De alertheid bij de politie is sindsdien enorm toegenomen. Het is niet meer een ver land aan de andere kant van de wereld. Ik ben bang dat het ons nog een keer in verhevigde mate zal treffen, in Nederland. Theo van Gogh was een moordaanslag, maar er kunnen ook pogingen komen om meerdere slachtoffers te maken. Dat besef zit heel direct in de hoofden van politiemensen.''

Hoe heeft `Madrid' het werk van de politie veranderd?

,,De politie probeert heel gericht informatie uit de haarvaten van de samenleving te halen. Gebiedsgebonden medewerkers – vroeger noemden we die wijkagenten – staan in contact met allerlei mensen, instellingen, stromingen in de samenleving. Ze werken in de wijk: ze zien en horen wat er gebeurt. Waar komt het vandaan, wie vallen op door afwijkend gedrag? Wij hebben honderd mensen in de wijken, tien procent van onze operationele sterkte. Ze zijn beschikbaar om de thermometer in de samenleving te stoppen.''

Krijgt de politie gemakkelijk informatie uit islamitische kringen?

,,Het werkt van twee kanten. Verreweg de meeste moslims zijn tegen geweld, tegen radicalisering. Ze zijn ook bang en zoeken steun bij ons. De politie heeft ook om die reden intensief contact met de moskeeën. Je moet serieus omgaan met incidenten. Tegelijkertijd neemt daarmee je zicht op dat deel van de samenleving toe.''

Wat vindt u van de nieuwe terrorismewetgeving? De politie heeft veel meer bevoegdheden.

,,Voor ons is het belangrijk dat we op basis van een aanwijzing al iemand stelselmatig kunnen observeren. Bij `gewone criminaliteit' kan dat pas bij een redelijk vermoeden van schuld. Maar bij terrorisme kunnen we dat ook als we twee mensen tegen elkaar horen zeggen dat ze de boel gaan opblazen. Als je de samenleving veiliger wilt maken, en je verwacht dat de politie daar een bijdrage aan levert, is dat met de nieuwe wetgeving makkelijker. De veiligheid van het collectief wordt op dit moment zwaarder gewogen dan de privacy van het individu. Als je kijkt naar de enorme maatschappelijke gevolgen van terroristische aanslagen, dan vind ik dat verantwoord.''

Werken politiekorpsen in Europa meer samen dan voor de aanslagen?

,,Ja, wij realiseren ons dat terrorisme zich niet tot nationale grenzen beperkt. De Europese politiechefs vergaderen twee keer per jaar samen. Onlangs kregen wij in Dublin een presentatie van de opsporingshandelingen van de Spaanse politie na de aanslagen in Madrid. Het is buitengewoon leerzaam te zien hoe je aanslagen op drie plaatsen tegelijk aanpakt, hoe de crime scene wordt veiliggesteld, hoe doden en gewonden worden behandeld, hoe sporen worden verzameld en hoe zij van sporen tot de daders komen. Dat soort initiatieven zijn er in Europa steeds meer. Er worden in verschillende landen Joint Investigation Teams opgericht, waarin korpsen operationeel samenwerken in misdaadonderzoeken. Na afloop van het Nederlandse EU-voorzitterschap is vastgesteld dat er een verschuiving moet komen van een need-to-know principe naar een need-to-share principe: de noodzaak en de plicht om informatie te delen om terrorisme te bestrijden en te voorkomen, tussen politiekorpsen en inlichtingendiensten. De Europese samenwerking heeft een enorme slag gemaakt.''

Er is een hoop te doen geweest rond de beveiliging van Schiphol. Er is vooral verwarring over de verantwoordelijkheden. Moet dat anders?

,,Ik stoor me aan berichten dat het op Schiphol onduidelijk is wie waarvoor verantwoordelijk is. Schiphol heeft een eigen politiekorps, de marechaussee, het korps dat het meest oefent van alle politiekorpsen in Nederland, en met een zeer goed commandocentrum. Verder heeft Schiphol een eigen hoofdofficier van justitie, een eigen rechtbank, een eigen burgemeester, een eigen brandweerkorps. Schiphol is net als de Rotterdamse haven van nationaal belang. Knip het dan ook los van de gemeente Haarlemmermeer, dat gewoon een slaap- en werkstad is die toevallig Schiphol op zijn grondgebied heeft. Geef Schiphol een status aparte, maak er een aparte veiligheidsregio van. Bij een terreurincident op de luchthaven zal toch moeten worden opgeschaald naar landelijk niveau.''