Vrienden lijken in Italië nu vijanden

Italië is in verwarring nadat Amerikaanse soldaten in Irak een Italiaanse geheim agent doodschoten.

Een paar duizend mensen hebben vanochtend in Rome de begrafenis bijgewoond van geheim agent Nicola Calipari. ,,De held die zijn leven gaf om de ontvoerde journaliste Giuliana Sgrena te redden'', werd er gezegd. Calipari werd geëerd in de basiliek Santa Maria degli Angeli op het Plein van de Republiek. Gisteren al stroomden in een eindeloze rij soldaten, agenten, communisten, vredesactivisten, vaders, zonen, oude vrouwtjes met bloemen langs het Altaar van het Vaderland in het hart van Rome.

De bevrijding van Sgrena vrijdagavond en de tragische dood van Calipari door Amerikaanse kogels in Irak heeft tot grote verwarring geleid in Italië. Vrienden lijken ineens vijanden te zijn en vijanden vrienden.

Dat begon al op 4 februari, toen Sgrena verdween – uitgerekend zij, die als anti-Amerikaanse communiste voor de krant Il Manifesto de Irakezen verdedigde als een volk dat te lijden had onder onderdrukking. Een maand later werd ze gered door een geheim agent, vertegenwoordiger van een systeem waar zij en haar ideologische bondgenoten een bloedhekel aan hebben. De geheim agent op zijn beurt werd gedood door ,,vriendschappelijk vuur'' van de Amerikanen, zijn eigen bondgenoten.

Door deze wonderbaarlijke reeks van gebeurtenissen lijkt even niets meer te zijn, zoals het was. Vredesactivisten en communisten juichen nu een geheim agent toe. De vader van Sgrena zegt eerder verdrietig te zijn om de dood van de agent dan gelukkig door de terugkeer van zijn dochter. Sgrena's communistische krant drukt een foto af van Calipari onder de kop ,,Met jou''. En premier Berlusconi ziet zich gedwongen boos te zijn op zijn ,,goede vriend'', de Amerikaanse president George Bush die hij in Irak tot nu toe kritiekloos heeft gevolgd. Hij eist een onderzoek en wil dat iemand de verantwoordelijkheid op zich neemt voor deze dramatische gang van zaken.

De Amerikanen zeggen dat ze hebben geschoten toen de auto op weg naar het internationale vliegveld van Bagdad met hoge snelheid op een controlepost afkwam, nadat eerst was gewaarschuwd met lichtsignalen en waarschuwingsschoten. ,,Het is daar een gevechtszone, vooral de weg naar het vliegveld is berucht om zijn autobommen'', zei een woordvoerder van het Witte Huis op de nieuwszender CNN. ,,Er moeten binnen enkele seconden besluiten worden genomen. We moeten eerst de feiten kennen voordat we oordelen.''

Volgens Sgrena reed de auto helemaal niet hard en is ook niet met lichtsignalen gewaarschuwd. In een telefonisch interview op televisie zinspeelde ze op de mogelijkheid dat de Amerikanen verontwaardigd zijn over het feit dat Italië heeft onderhandeld over haar vrijlating. Sgrena zei niet te weten of losgeld was betaald, maar minister van Landbouw Giovanni Alemanno achtte dat ,,zeer aannemelijk''. De Amerikanen zijn tegen het betalen van losgeld, omdat dat alleen maar tot meer ontvoeringen zou leiden.

,,Het feit dat de Amerikanen niet willen dat er wordt onderhandeld over vrijlating van gijzelaars is bekend'', zei Sgrena. ,,Iedereen weet ook dat ze alles doen om deze praktijk om levens van gijzelaars te redden tegen te houden. Dus ik zie niet in waarom ik uit zou moeten sluiten dat ik het doelwit was.'' Op de staatsomroep RAI voegde ze daaraan toe: ,,Het moment waarop ze me lieten gaan, was moeilijk, want ze vertelden me dat `de Amerikanen niet willen dat je levend aankomt in Italië'.''

De Italiaanse minister van Communicatie, Maurizio Gasparri, heeft Sgrena gevraagd iets voorzichtiger te zijn in haar uitlatingen.

[Vervolg SGRENA: pagina 5]

SGRENA

'Er is expres geschoten'

[vervolg van pagina 1]

,,Ik begrijp de emoties van dit moment'', zei minister Gasparri over de opmerkingen van Sgrena. ,,Maar degenen die de afgelopen weken zo onder druk hebben gestaan, moeten zichzelf beheersen en voorkomen dat ze onzin vertellen.'' Op straat deelt menigeen de mening van Sgrena. Een oude volkssport in Italië, het complotdenken, wordt weer volop bedreven. Bijvoorbeeld door Fiat-dealer Stefano in Rome. ,,Ik weet zeker dat ze expres hebben geschoten. Maar het hoe en waarom zullen we nooit weten.''

Anderen zoeken de verklaring in de schietgrage Amerikaanse soldaten. Diverse media wijzen erop dat er de laatste week al vaker onschuldige doden zijn gevallen bij Amerikaanse wachtposten. Een Italiaanse bodyguard die actief is in Irak liet gisteren weten dat hij al twee keer is beschoten door Amerikaanse wachtposten.

Volgens de krant La Repubblica zouden de Amerikanen die het noodlottige salvo hebben afgevuurd verse rekruten zijn geweest. Jonge, zenuwachtige jongens die bij het minste of geringste schieten.

Volstrekt onduidelijk is of die Amerikaanse soldaten nu wel of niet wisten dat de Italianen met de bevrijde Sgrena onderweg waren naar het Amerikaanse Camp Victory. Volgens sommige Italiaanse berichten waren de Amerikanen op de hoogte gesteld van een speciale missie door de Italianen, maar wisten ze niet precies wat voor missie het betrof.

De Italianen zouden dat geheim hebben gehouden, juist omdat Amerikanen onderhandelingen met terroristen afkeuren. De Amerikanen van hun zijde houden het er voorlopig op dat ze niet wisten wie er in die auto zaten. Het Italiaanse openbaar ministerie heeft inmiddels wel de namen van de Amerikaanse soldaten opgevraagd bij de VS en wil de schutters vervolgen.

Berlusconi moet wel iets doen. Hij beseft dat de meeste Italianen niet gelukkig waren met zijn onvoorwaardelijke steun aan de VS en het zenden van 3.000 militairen naar Irak. Hij voelt de hete adem van de oppositie. Naar alle waarschijnlijkheid zal hij woensdag in het parlement opheldering geven. Dan zou hij ten minste een voorlopig antwoord uit Washington moeten hebben. ,,Alle 57 miljoen Italianen die verenigd waren toen ze hoorden dat Sgrena vrij zouden komen, hebben er recht op te weten wat er is gebeurd'', zei oud-premier en leider van de oppositie Romano Prodi gisteren. Volgend jaar kiezen de Italianen een nieuw parlement en volgende maand gaan ze naar de stembus voor regionale verkiezingen.

La Repubblica ziet ook een positieve kant aan de zaak. ,,Het hele idee dat Calipari is gedood door vriendschappelijk vuur om de staat te dienen en een leven te redden bevalt de Italianen'', zo schrijft Ilvio Diamanti in La Repubblica. De Italianen identificeren zich met de man die de zo bekritiseerde staatsinstanties een beschaafd en mededogend gezicht heeft gegeven. ,,Hij heeft vredesactivisten en staatsdienaren van een oorlogvoerend land samen gebracht, zonder dat ze zich daarbij ongemakkelijk voelen.''